به‌رگی سێیه‌می مه‌وسووعه‌ی بیركردنه‌وه‌ی ئیسلامیی له‌نێوان وه‌حیی و واقیعدا ئێستا له‌بازاڕه‌

3,661

 

به‌رگی سێیه‌می مه‌وسووعه‌ی بیركردنه‌وه‌ی ئیسلامیی له‌نێوان وه‌حیی و واقیعدا ئێستا له‌بازاڕه‌

 

كتێبی سێیه‌م

 

هێڵه‌ گشتییه‌كانی ڕێبازی جه‌ماوه‌ری مسوڵمانان 

 پێناسەو بەسەرهاتی پەیدابوونی ئەم مەوسووعەیە

 

 خوێنەری سەنگین و شیرین!

ئەم مەوسووعەیەی: (بیركردنەوەی ئیسلامیی لەنێوان وەحیی و واقیعدا) كۆی ئەو چل و نۆ (49) دەرسەیە كەبەندە لەنێوان ڕۆژانی: (21/10/2016) تاكو (5/5/2017)دا، پێشكەشی كۆمەڵێكی بژاردە لە براو خوشكانم كردوون، لەخولێكدا كە (ناوەندی ڕاهێنان و گەشەپێدان) كردبوویەوەو سەرجەم دەرسەكانیش لە كەناڵی تایبەتی بەندە لە یویتوب دانراون:

 

 

شایانی باسیشە كە كۆی ئەو چل و نۆ دەرسە، لەلایەن برای دڵسۆزم كاك (قاسم سەلام)ەوە هێنراونە سەركاغەزو تایپ كراون و، پاش چاو پێداگێڕانەوەی وردی خۆم، دووبارە هەڵەچن كراونەتەوە، تاكو بەم ئاكامە گەیشتوون كە دەیبینی، بۆیە بەپێویستی دەزانم لەناخی دڵمەوە سوپاس و پێزانینمی عەرز بكەم و، لەخوای بەخشەریش داواكارم بەباشترین شێوە پاداشتی بداتەوە.

هەڵبەتە لەمێژیشە گەیشتوومەتە ئەوقەناعەت و بڕوایە، كە كێشەی گەورەی مسوڵمان و هۆكاری بنەڕەتیی دواكەوتوویی و پەرێشانییان لەم ڕۆژگارەدا، بریتیە لە كەمتەرخەمیی و كرچ و كاڵیی و پاشان بەجێماوییان لەبواری هزرو بیركردنەوەداو، سەرەنجام بەهەڵە تێگەیشتن، بگرە زۆر جار سەرەوبن تێگەیشتنیان، لەزۆر بابەت و مەسەلەی دین و ژین!

بۆیەش بەپێویستم زانی لێكۆڵینەوەیەكی تێروتەسەل لەوبارەوە بكەم، كە سەرەنجام ئەو بابەتەی لێ هاتەدی، كە هیوام وایە كەلێنێكی باش لەوبوارەدا بگرێ و، هۆكاری بەرچاو ڕوونبوونەوەیەكی باشی مسوڵمانان بێ لەوبارەوە.

ئنجا بەمەبەستی ئاسانتر بەهرە لێوەرگیرانی ئەم مەوسووعەیە، هەرچەندە هەرپێنج تەوەرەكەی پێكەوە پەیوەستن، بەڵام بەباشم زانی هەمووی بەپێنج كتێب چاپ و بڵاوبكەینەوە، هەرتەوەرەی لەكتێبێكی سەربەخۆدا.

لەخوای بە بەزەیی و بەخشندەش داواكارم پیت و پێزێكی شایستە بخاتە ئەم مەوسووعەیەوە، بەهەر پێنج كتێب و تەوەرەكەیەوەو، ئەوئامانجەی بۆی لەبەرچاو گیراوە، بەباشترین بیهێنێتەدی.

سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ ، أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتْوبُ إِلَيْكَ

10/ی ڕەجەب/1439ك

27/3/2018ز

هەولێر

ڕێخۆشكردن و نەخشەی گشتیی

  پڕۆسەی كارلێك (تفاعل)ی عەقڵ و هۆشی مسوڵمانان لەگەڵ وەحیی خوای پەروەردگارو واقیعێكدا، كە تێیدا دەژین، ئەو كارلێكە، هەمیشە هۆكاری گەشە كردن و بەرەو پێش چوونیان و بەزیندووێتی مانەوەی كۆمەڵگاكانیان بووە، بە پێچەوانەشەوە: لێك دابڕانی عەقڵ و هۆشی مسوڵمانان، لە تێوەڕامانی وەحیی و چاك تێگەیشتنی واقیع، هەمیشە هۆی مردووێتیی و وەستان و بەرەودوا چوونەوەیان بووە، وەك ئێستا دەبینین.

ئەم واقیعەی ئێستا مسوڵمانانی تێدان، بەرهەمی ئەوەیە كە مسوڵمانان – بە شێوەیەكی گشتی- باش نەیانتوانیوە عەقڵ و هۆشی خۆیان بخەنە كار، لە تێوەڕامانی وەحیی و لە سەرنجدانی واقیعدا، بۆیە من وەك هەوڵ و هەنگاوێك لەم بوارەدا، بە پێویستم زانی ئەم بابەتە لە (49) ئاڵقەدا پێشكەش بكەم، لەژێر ناوونیشانی: {بیركردنەوەی ئیسلامیی لەنێوان وەحیی و واقیعدا}و، سەرجەم ئەم بابەتەش دەكەین بە پێنج تەوەرە:

تەوەری یەكەم: ڕوونكردنەوەی چەمك و چییەت و سەرگوزشتەو سەرچاوەكان و گرنگیی بیركردنەوەی ئیسلامیی.

ئەم تەوەرەش لە چوار بەشی سەرەكیی پێك دێ:

بەشی یەكەم: پێناسەی بیركردنەوەی ئیسلامیی و چەند وشەیەكی دیكەی نیزیكی.

بەشی دووەم: سەرنج دانێكی مێژوویی لە بیركردنەوەی ئیسلامیی لەنێوان وەحیی و واقیعدا.

بەشی سێیەم: سەرچاوەكانی بیركردنەوەی ئیسلامیی.

بەشی چوارەم: گرنگیی و پێویستیی بیركردنەوە (تفكّر) لە ئیسلامدا.

 

تەوەری دووەم: هێڵە گشتییەكانی ڕێبازی جەماوەری مسوڵمانان.

ئەم تەوەرەش لە سێ بەشی سەرەكیی و (51) كورتە باس پێكهاتوە:

بەشی یەكەم: تایبەتمەندییە گشتییەكان، (20) تایبەتمەندیی.

بەشی دووەم: تایبەتمەندییە عەقیدەییەكان، (17) تایبەتمەندیی.

بەشی سێیەم: تایبەتمەندییە ڕەوشتییەكان، (14) تایبەتمەندیی.

 

تەوەری سێیەم: تەوژمە فیكرییە سەرەكییەكانی مێژووی مسوڵمانان.

   كە سەرجەم بیست (20) تەوژمی جۆراو جۆرمان لێ هەڵبژاردوون و، لەبیست بەشدا خستووماننە ڕوو.

1- خەواریج.

2- موڕجیئە.

3- جەبرییە.

4- قەدەرییە.

5- جەهمییە.

6- موعتەزیلە.

7- شیعە.

8- ڕافیزە.

9- ناصیبە.

10- ئەهلی حەدیس.

11- ئەشعەرییەكان.

12- ماتوریدییەكان.

13- باطینییەكان.

چواردە (14) گرووپیشمان لە باطینییەكان باسكردوون.

14- فەلسەفەو فەیلەسووفەكان.

15- تەصەووف و صۆفییەكان.

16- مەزهەبە فیقهییەكان.

17- وەهابییە.

18- سەنووسییە.

19- مەهدییە.

20- جامیعەی ئیسلامییە.

 

تەوەری چوارەم: پایەكانی بیركردنەوەی ئیسلامیی.

ئەم تەوەرەش لە پێنج بەشی بنەڕەتیی پێكهاتوە:

بەشی یەكەم: بوونناسیی (علم الوجود- ontologu).

بەشی دووەم: ئیمان و عەقیدە.

بەشی سێیەم: تێڕوانینەكان (التصورات).

بەشی چوارەم: بەهایەكان (القیم).

بەشی پێنجەم: پێوەرەكان (الموازین).

 

تەوەری پێنجەم: چەند پرسێكی فیكریی هەنووكەیی جۆراو جۆر.

ئەم تەوەرەش لە دە (10) بابەت پێكهاتوە، كە هەركامیان لەبەشێكی سەربەخۆدا دەخەینەڕوو:

بەشی یەكەم: پەیوەندیی نێوان وەحیی و عەقڵ، تەواوكارییە.

بەشی دووەم: شەریعەتی چەسپاوو ژیان و گوزەرانی گۆڕاو!

بەشی سێیەم: ڕەوایی: فرەیی فیكریی و سیاسیی و ئایینی (مشروعیة التعددیة الفكریة والسیاسیة والدینیة).

بەشی چوارەم: هاووڵاتێتیی نامسوڵمانان لەنێو كۆمەڵگای ئیسلامییدا: ماف و ئازادییەكانیان.

بەشی پێنجەم: مافی چارەنووس و ئیدارەی خۆ بەدەستەوەبوونی نەتەوەكان.

بەشی شەشەم: ڕاوێژ (شوری)ی ئیسلام و دیموكڕاسی، خاڵی هاوبەش و جیاوازیان.

بەشی حەوتەم: ئافرەت و خێزان و گۆڕانكارییەكانی دنیا.

بەشی هەشتەم: تەوژم و لایەنە ئیسلامییە هاوچەرخەكان.

بەشی نۆیەم: بنەما گرنگەكانی: تەبایی و یەكڕیزیی و هاوكاریی تەوژم و لایەنە ئیسلامییەكان.

بەشی دەیەم: بنچینە سەرەكییەكانی دیندارییەكی ساغ و مسوڵمانەتییەكی ڕاست و دروست.

 

 

تەوەری سێیەم

 

تەوژمە فیكرییەســـەرەكییەكانی مێژووی مسوڵمانان

  

پێشەكی ئەم تەوەرە

 

      خوێنەری بەڕێزو خۆشەویستم!

ئەم تەوەری سێیەمە: {تەوژمە فیكرییە سەرەكییەكانی مێژووی مسوڵمانان} تەرخانكراوە بۆ توێژینەوەو قسەكردن لەسەر كۆی ئەو تەوژم و قوتابخانە فیكرییە سەرەكییانەی، بە درێژایی مێژووی ئیسلام و مسوڵمانان تاكو ئەم ڕۆژگارە، سەریان هەڵداوە.

ئنجا هەرچەندە ئێمە كۆی ئەو تەوژمە فیكرییە سەرەكییانەمان بە بیست و یەك دانە ئەژمار كردوون، بەڵام لەم تەوەرەدا تەنیا بیست (20)یان لێ دەتوێژینەوە، چونكە تەوەری دووەمی ئەم مەوسووعەیەمان تەرخان كردبوو بۆ قسە كردن لەبارەی تەوژمە فیكرییە هەرە مەزن و بنەڕەتییەكەی مێژووی ئیسلام و مسوڵمانان، كە: {ڕێبازی جەماوەری مسوڵمانان}ە، شایانی باسیشە كە هەرچەندە تەوژمی: {جەماوەری مسوڵمانان} باشترین بەرجەستەكەری ڕێبازی پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم) و، هاوەڵانی بەڕێزی و خزم و نیزیكانی دڵسۆزی بە گشتیی و، بەتایبەت خەلیفە ڕاشیدەكانی بوون، بەڵام ئەو تەوژم و قوتابخانە فیكرییانەی دیكەش بە گشتی و لە هەندێك ڕووەوە، كەم و زۆر هەق و ڕاستییان لەلایە، بەڵام گرفتیان ئەوەیە كە كرچ و كاڵیی، یان هەڵەو لادانیان – لە سۆنگەی تێپەڕاندن و بەزایەدان (إفراط و تفریط)یانەوە – تێكەڵ بەو هەقە كردوە كە لەسەری بوون.

هەروەها مەرجیش نیە هەركەسێك و لایەنێك خۆی پاڵدابێتە لای زۆربەو جەماوەری مسوڵمانان و ڕێبازە هاوسەنگ (مُتَّزن)ەكەیان، بێ عەیب و هەڵەو كەم و كوڕیی بێ، بەڵام جەماوەری مسوڵمانان {جمهرة المسلمین} بە گشتیی هەق و ڕاستیی و چاكەیان لەسەرجەم ئەوانی دیكە زیاتر بووە.

ئنجا لەلایەكی دیكەشەوە:

پێویستە بزانرێ كە وەنەبێ {جەماوەری مسوڵمانان} تەنیا لەڕەوت و خەڵكێكی دیارییكراودا بەرجەستە بووبن و، بەتەواویی لە تەوژم و ڕەوتەكانی دیكەو كۆمەڵ و تاقمەكانیان، سەربەخۆو جیاواز بووبن!

چونكە جاری وابووە لە هەندێك كات و شوێندا، زۆربەی مسوڵمانان لە ڕووی فیكریی و عەقیدەییەوە، لە هەردووك قوتابخانەو تەوژمی (الأشعرية) و (الماتُریدیة)دا كۆبوونەوە.

هەروەها جاری وا بووە لە هەندێك كات و شوێندا، زۆربەی مسوڵمانان لە ڕێبازێكی تەزكیەو تەصەووفی وەك (القادریة) و (النقشبندیة)دا كۆبوونەوە.

هەروەك جاری واش بووە ناوونیشانی (أهل الحدیث) بۆتە بازنەی فراوان و كۆكەرەوەی زۆربەی پەیڕەوانی ڕێبازی پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم)و جەماوەری مسوڵمانانی شوێنكەوتووی.

بەڵام بێگومان هەرگیز جەماوەری مسوڵمانانی شوێنكەوتووی ڕێبازی پێغەمبەر (صلی اللە علیە وسلم) و خەلیفە ڕاشیدەكانی بە تایبەت و، هاوەڵان و خزمانی بەڕێزو دڵسۆزی بە گشتی، لەژێر هیچ ناوونیشانێكدا جگە لە {مسوڵمانان – المسلمین} كۆنەبوونەتەوە.

بە نسبەت وشەی (السّلفیة)شەوە لە مێژووی ئیسلامدا، هیچ كاتێك بۆ تەعبیر كردن لە بەشێك لە مسوڵمانان بەكار نەهاتوە –وەك لە تەوەری دووەم لەبەشی سێیەمیدا باسمان كرد- بەڵكو وشەی ناوبراو تەنیا بۆ تەعبیر كردن لە ڕێبازی پێشینی چاك (السّلف الصالح) بەكار هاتوە گوتراوە: (علی منهج السّلف) بەڵام پاش سەرهەڵدانی كۆمەڵ و جووڵانەوەكەی (محمد بن عبدالوهاب) – ئەویش بە ماوەیەكی زۆر نەك لە ڕۆژگاری خۆیدا، كە هەر خۆیان بە (الموحِّدون) ناساندوە – هەندێك گرووپ و دەستەی پرژو بڵاوو خاوەن مەشڕەب و سەلیقەی جیا جیا، وشەی ناوبراویان بۆ خۆناساندنیان و، سەرەنجام خۆ دابڕینیان لە {جەماوەری مسوڵمانان} بەكارهێناوەو دەهێنن.

 

 ڕێخۆشكردنێكی كورت

       خوێنەری بەڕێز!

خوا پشتیوان بێ ئێمە لەم تەوەری سێیەمەی بابەتی فراوانی: {بیركردنەوەی ئیسلامیی لەنێوان وەحیی و واقیع}دا، بیست (20) دانە لە تەوژمە فیكرییەكانی مێژووی مسوڵمانان دەتوێژینەوە، هەر كامێكیان لە بەشێكی سەربەخۆدا، بۆیە ئەم تەوەرە بۆ بیست بەش (فصل) دابەش دەبێ.

ئنجا لە سۆنگەی ئەوەشەوە كە لە (ڕێخۆشكردن و نەخشەی گشتیی) ئەم مەوسووعەیەدا، سەرجەم بیست (20) تەوژمە سەرەكییە فیكرییەكەی مێژووی مسوڵمانانمان هێناون، لێرە پێویست بە دووبارە هێنانیان ناكات.

خوا بە لوتف و بەزەیی بێ سنووری یارمەتییمان بدات، كە لە وردو درشتی ژیان و گوزەرانی تاكیی و خێزانیی و كۆمەڵایەتیی و سیاسییماندا، بەپێی ئەو ڕێبازەی پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم) بژین و بەڕێوە بچین، كە زۆربەی جەماوەری مسوڵمانان لەسەری بوون.

 

سبحانك اللهم وبحمدك، أشهد أن لا إله إلاّ أنت، أستغفرك وأتوب إليك

18 رجب 1439ك

4/4/ 2018ز

   

Comments
Loading...