كورتە لێكۆڵینەوەیەك لەبارەی (تیرۆر)ەوە

4,407

كورتە لێكۆڵینەوەیەكی مامۆستا عەلی باپیر ئەمیری كۆمەڵی ئیسلامیی كوردستان لەبارەی (تیرۆر)ەوە

ئەم بابەتە لە گۆڤاری (خاڵ)ی ژمارە (20)دا بڵاوكرایەوە:

كورتە لێكۆڵینەوەیەك لەبارەی (تیرۆر)ەوە

بابەتی (تیرۆر) لەم ڕۆژگارەدا بۆتە بابەتێكی گرنگ‌و هەستیاری خاوەن ڕەهەندی فیكیریی‌و سیاسیی‌و كۆمەڵایەتیی‌و هەواڵگریی، بۆیە لێكۆڵینەوە لەبارەیەوە هەویرێكی ئاوخوازەو، هیواداریشم بتوانم بەم بڕە توێژینەوەیەم، تیشكێكی باش بخەمەسەر چەند لایەنێكی ئەم بابەتە، كە ئێستا یەكێك لەوبابەتانەی زۆرترین قسەو وتوێژو مشت‌و مڕیان لەبارەوە دەكرێ‌‌و، لەلایەن ناحەزانی ئیسلام‌و مسوڵمانانەوە لەپەنای ئەو زاراوەیە (TERROR)دا “كە لەئەسڵدا زاراوەیەكی ڕۆژئاوایی (فەڕەنسیی)یەو پەیوەندیی بەئیسلام‌و مسوڵمانانەوە نیە” ستەم‌و ناهەقیی‌و بێ‌ ویژدانیی زۆر دەرهەق بە مسوڵمانان‌و ئایینەكەیان دەكرێ‌.

هەربۆیەش ئێمە لەم بڕە توێژینەوەیەماندا پانتاییەكی باش بۆ پووچەڵ كردنەوەی ئەو تۆمەت‌و بوختانانە تەرخان دەكەین، كە لەپەنای باسی تیرۆرو ئیڕهابدا دەگیرێنە ئیسلام‌و مسوڵمانان.

1-     پێناسـەی تیــرۆر

وەك زانایانی ئوصووڵ  گوتوویانه‌: (الحكم على الشَّيءٍ فرعٌ عن تصورِهِ)، بەڵێ، ئینسان ناتوانێ هەڵوێستێكی ڕاست و ڕێك و مەنتیقیی و ژیرانە لەبەرانبەر هیچ شتێدا وەربگرێ، تاكو چاك نەیناسێ، هەربۆیەش زانایانی (أصول الفقه) لەمەسەلەی (قیاس)دا عیباڕەتێكیان هەیە، كەبریتیە لە: (تحقیق المناط) و(تنقیح المناط) واتە: ئەو شتەی حوكمەكەی پێوە بەستراوە، دەبێت ساغ بكرێتـەوەو، دیاریی بكرێت و، جوان بپاڵێورێ و سپی بكرێ، ئەو جار دەگونجێ وەك پێویست هەڵسەنگێنرێ، چونكە زۆر جار دوو كەس لەسەر شتێك دەبێتە كێشەو مشت و مڕیان، بەڵام دوایی تێدەگەن كەلەیەكدی حاڵی نەبوون! بۆیە عەڕەب گوتوویانە: (فهم السؤال نِصْفُ الجَواب) ئەگەر ئینسان لەپرسیارێك تێنەگات، بێگومان ناتوانێ وەڵامی ڕاست و دروستی بداتەوە، كەواتە: بابزانین مانای وشەی تیرۆر چییە، وە لەكوێوە هاتوە؟!

   هەموو فەڕهەنگەكانی زمان، بۆ وێنە: فەڕهەنگی (المعجم الوسیط)،و فەڕهەنگی (مجمع اللغة العربیة)و، قاموسی (ئۆكسفۆرد)ی بەریتانیی و، (لغت نامە دَهخُدا)  كە گەورەترین قامووسی فارسییە، هەروەها فەڕهەنگی (عمید)و، فەڕهەنگەكانی دیكەش هەموویان لەسەر ئەوە یەك دەنگن و دەڵێن: وشەی تیرۆر لەئەسڵ دا وشەیەكی فەڕەنسییە، كە سپێڵەكەی بەم شێوەیە دەنووسرێ: (Terror)وە دەڵێن: تیرۆر واتایەكەی ترساندن و تۆقاندن و هەڕەشە لەخەڵك كردنە، كەجاری واش هەیە ترساندن و تۆقاندنەكە، سەر دەكێشێ بۆ كوشتارو فەوتاندنیش!

    ئەوە مەعنای زمانییەتی، ئنجا هەرچەندە وشەكە لەئەسڵ دا فەڕەنسییە، بەڵام دوایی لە زمانەكانی دیكەشدا بەكارهێنراوەو ڕەواجی پێدراوە، وەك گەلێك وشەی دیكە.

   مانای سیاسی ئەو وشەیەش لەقامووسی سیاسیدا بەكورتی بریتیە لە : (كوشتنی سیاسییانە بەهۆی بەكارهێنانی چەكەوە) هەندێكیان ئاوایان پێناسە كردوە، بۆ وێنە: (مجمع اللغة العربیة) كە قامووسێكی بەناوبانگی زمانی عەرەبییە.

    هەروەها (المعجم الوسیط) دوای ئەوەی كەلەڕووی زمانەوانییەوە، وشەی (تیرۆر) دەبەنەوە سەر ئیرهاب، وشەی ئیڕهاب (إرهاب)یش وەك زانایان گوتوویانە: (أَرْهَبَ فُلانُ فُلاناً يُرْهِبُهُ أَيْ: خَوَّفَهُ وفَزَّعَهُ).

  واتە: فڵان كەس فڵان كەسی ترساندو تۆقاندی و زراوی برد، دوای ئەوە گوتوویانە:

(الإِرهابيون وَصفٌ يُطَلَقُ على الذين يَسْلُكُون سَبيلَ العُنْفِ والإِرهاب لتحقيق أهدافهم السياسية).

  واتە: (ئیڕهابییەكان، ئەوە وەسفێكە بۆ كەسانێك بەكاردەهێنرێت كەڕێگای توندوتیژیی و تۆقاندن دەگرنەبەر بۆ هێنانەدی مەرامە سیاسییەكانیان).

   كەواتە هەركەسێك ڕێگای توندو تیژیی و ڕێگای كوشتن و بڕین و ڕێگای داپۆڵسین و تۆقاندن بگرێتەبەر، بۆ هێنانەدی ئامانجی سیاسیی، ئەوە تیرۆریستە، وە ڕێبازەكەشی تیرۆریزمەو كارەكەشی تیرۆرە، ئیدی ئەو كەسە هەركەسێك بێ، مسوڵمان بێ، یان كافر، ڕۆژهەڵاتیی بێ، یان ڕۆژئاوایی، جیاوازیی نیە و، هەمان حوكمی هەیە، مادام ئەو وەسف و پێناسەیەی بەسەردا بچەسپێ.

   فەڕهەنگی (عمید)یش، كە فەڕهەنگێكی فارسی یە، بەم شێوەیە پێناسەی (تیرۆرزم) دەكات: (تيروريسم روش كسانى أست كە آدمكشى وتهديد مردم و إيجاد خوف وحشت را بهر طريقى كەباشد، براى رسيدن بەهدفهاى سياسى خود، أز قبيل تغيير حكومت يا دردست گرفتن زمام أمور، لازم ومباح ميدانند) .

   واتە: تیرۆریزم ڕێبازی كەسانێكە، كە خەڵك كوشتن و هەڕەشەكردنی مەرگ لەخەڵك، وەپەیداكردنی ترس و دڵەڕاوكەو تۆقاندن بەهەرشێوەیەك، كە بۆیان بگونجێ، بەكار دەهێنن و بەڕەوا دەزانن، بۆ گەیشتن بەئامانجی سیاسی، وەك: گۆڕینی حكوومەت، یاخود بەدەست گرتنی جڵەوی حوكمڕانیی.

ئەو وشەیە كەی پەیدابووە ؟!

   لە كتێبی (تأریخ جهان) دا، كە كتێبێكی فارسی گەورەیە، هاتوە، وەك قامووسەكانی زمانیش ئاماژەیان پێكردوە، كە یەكەم جار وشەی تیرۆر لەساڵی (1793)ز داو لەوڵاتی فەڕەنسا بەكارهێنراوە، چونكە شۆڕشی فەڕەنسی لەساڵی(1789)كرا، ئنجا ماوەیەك دوای بەرپابوونی ئەو شۆڕشە یەكێك بەناوی (ڕوبسپیر) جڵەوی حوكمڕانیی لەفەڕەنسا گرتە دەست، ئەوكابرایە ڕێبازی توندوتیژیی و تیرۆرو تۆقاندنی گرتەبەر، وەحوكمەكەی لەساڵی (1793) تاكو(1794) واتە نزیكەی ساڵێك زیاتری خایاند، وەهەركەسێك گومانی لێ كردبایە، كە دژی شۆڕشە (شۆرشی فەڕەنسا) دەیكوشت! ئەوە بوو لەماوەی حوكمڕانییەكەی دا سی و پێنج هەزار(35.000) كەسیان بەبیانووی ئەوەی كە دژی شۆڕشن، كوشت، هەركەسێك بەس گومانیان لێكردبایە، دەیان كوشت، وەیەكێك لەوانەی بەو بیانووە كوژرا (دانتۆن) بوو، كەڕێبەری خۆشەویستی شۆڕشی فەڕەنسا بوو، یەكێكیشیان (لوئەی شازدەیەم) بوو كەپادشای فەڕەنسا بوو.

   وە ئەوانەی كە دەكوژران، بەئامێرێك دەیانكوشتن و سەریان دەبڕین بەناوی (گیوتین) كە ئالەتێكە لەهەندێك لەفەڕهەنگەكان دا وێنەی كێشراوەو، شوێنێكی تێدایە، كەئینسانیان وەك جەنازە تێداڕاكێشاوەو ئاسنێكی تیژیش لەسەرەوە بووە، پلاكێكی لێبووە، كە دەستیان پێداهێناوە بەربۆتەوەو ملی ئەوكەسەی قرتاندوە، ئیدی (35)هەزار كەسیان بەوشێوەیە كوشتوە! دوایی لەساڵی (1794)دا (ڕوبسپیر) بۆ خۆیشی هەر بەو ئامێری (گیوتین)ە، ئیعدام كراوەو، پاشان ئەو سەردەمە كە بەزمانی فارسی پێی گوتراوە (دورانی وحشت) كه‌ بەزمانی عەرەبی پێیانگوتوە: (عصر الإِرهاب) وە بەفەڕەنسی پێیان گوتوە: (چاخی تیرۆریزم)، كۆتایی پێهاتوە.

   كەواتە: ئەگەر واقیع بینانە تەماشای ئەو وشەیە بكەین، وەتەماشای ئەو ڕێبازە بكەین، چ وەك لایەنی زمانیی و، چ وەك زاراوەیەكی سیاسیی، بۆمان ڕوون دەبێتەوە، كە وشەو زاراوەی(تیرۆر) هیچ پەیوەندیی بەعالەمی ئیسلامیی و بەجیهانی ڕۆژهەڵاتەوە بەگشتی، نیە، بەڵكو وشە و زاراوەیەكی فەڕەنسییە.

2- نێـوەڕۆكی تیـــرۆر، دیــاردەیەكی جیهـانیی و گشــتیی و لە مـــێـژینـەیــــە

  پێشتر باسی تیرۆریزممان، وەك وشەو زاراوەیەكی سیاسیی و شێوازێكی هەڵس و كەوت، كرد، ئێستاش باسی نێوەڕۆك و جەوهەری تیرۆریزم دەكەین، وەك دیاردەیەكی جیهانیی و گشتیی، كە تایبەت نیەو نەبووە بەگەل و كۆمەڵ و كات و شوێنێكەوە، بەڵكو دیاردەیەكی لەمێژینەیە.

تـیرۆریـزم واتـــە:

   فەڕزكردنی بیروڕای خۆت لەسەر غەیری خۆت بەزۆرو زۆرداریی، كەبەبێ ئەوەی ئەو بەرانبەرە قەناعەتی پێ بێت، لەسەری فەڕز بكەی و دایبپڵۆسی و ئیرادەی پێشێل بكەی، ئا ئەوە تیرۆریزمە، وە تیرۆریست كەسێكە كەهەوڵی سەپاندن و فەڕزكردنی بیرو بڕوا و قەناعەتی خۆی دەدات، جا چ قەناعەتێكی دینیی بێت، چ سیاسیی بێت، چ فەلسەفیی بێت، چ مەزهەبیی، چ هەر شتێكی دیكە بێت، هەركاتێك قەناعەتی خۆت یان قەناعەتی پێڕو دەستەو كۆمەڵی خۆت، بەتۆبزیی لەسەر غەیری خۆت فەڕزبكەی، بێگومان ئەوە حاڵەتێكی تیرۆریستانەیە.

   كەواتە: نێوەڕۆكی تیرۆریزم و كاكڵ و جەوهەرەكەی، دیاردەیەكی گشتی و جیهانییە، چونكە ئەگەر ئێمە تەماشای مێژووی دنیا بكەین، دەبینین كە ئەو حاڵەتە هەر هەبووە، چونكە ئەو حاڵەتە پەیوەندیی بەغەریزەی شەڕخوازانە و یاخیی بوون و لەخۆبایی بوون و غەڕڕابوونی ئینسانەوە هەیە، ئەو غەریزەیەش وەك گەلێك غەریزەی دیكەی شەڕخوازانە، لەسروشتی مرۆڤدا دانراوە، وەك چۆن زۆر غەریزەی خێرخوازانەش لەگەڵ فیترەتی دا شێلراون، تاكو بگونجێ بەهەردووك باری خێرو چاكەو شەڕو خراپەدا بجووڵێ و، بەكەڵكی ئەوە بێت كەتاقی بكرێتەوەو بجەڕبێنرێ، وەك خوای كاربەجێ فەرموویەتی: ( فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا) الشمس: 8.

واتە: خوا ئینسانی فێری خراپەكاریی و پارێزكاریی كردوە، بەڵی خوای پەروەردگار سروشتی ئینسانی وا هەڵخستوەو خوڵقاندوە، كەبتوانێ هەمو جۆرەكانی خراپە بكاو، هەمووجۆرەكانی چاكەش بكات.

    ئینسان لەنێو بوونەوەردا مەخلووقێكی ناوازەیەو، مەوداو مەسافەیەكی ئەوەندە بەرینی هەیە بۆ هاتوچۆ، بۆ بەرزبوون و نزم بوون، كەهیچ مەخلووقێك نیەتی، مەلائیكەت هەر مەلائیكەتەو، دەبێ هەر لەو ئاستە بەرزەی خۆی دابێ، كەخوا پێی بەخشیوە، دارو بەردو ژیاندارانیش هەر داروبەردو ژیاندارن و، كەهەكەشان و ئەستێرەو خڕۆكەكانیش، هەر لەپلەو شوێنی خۆیاندا دەمێننەوەو، مەوداو بواری هەڵكشین و داكشین و بەرزبوونەوەو نزم بوونەوەیان نیە، بەڵام ئینسان دەتوانێ هێندە بەرز بێتەوەو، بەڕاددەیەك چاك و پاك بێ، كەشایستەی ئەوە بێ فریشتەكان سەجدەی بۆ بەرن، وە دەتوانێ، هێندە نزم بێتەوە، كە خوا -جل جلالە- و فریشتەكان وهەموو دروستكراوەكانی لەعنەتی لێ بكەن، وەك خوای دادگەر دەفەرموێ: (لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ . ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ . إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ) 4-6 التين.

واتە: بێگومان ئینسانمان لە جوانترین و چاكترین شێوەدا  خوڵقاندوە، [شێوەیەك كە دەتوانێت بەهۆیەوە جێنشینی خوا بێت لەسەر زەوی، واتە: شەریعەتی خوا لەسەر زەوی پیادە بكات] وەك (القاسمي) و (القرطبي) و (سید قطب) لەتەفسیرەكانیاندا ئاماژەیان بۆ كردوە .

   وە دەشتوانێت بەهۆی ئیرادەی ئازادانەیەوە، لەجیاتی بەرزبوونەوەی، نزم بێتەوەو وەك شەیتان بێ و بچێتە پلەیەكی نزمی هەرە نزم: (ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ) واتە: دوایی گێڕامانەوە بۆ نزمی هەرە نزمان!

   ئنجا یەكێك لەو هاندەرو غەریزە شەڕخوازانەی كەخوای پەروەردگار بەمەبەستی تاقیكردنەوەی ئینسان، لەئینساندا خوڵقاندوونی، بریتیە لە غەریزەی یاخیبوون و لەخۆبایی بوون، وەك خوای كاربەجێ فەرموویەتی: (كَلَّا إِنَّ الْإِنسَانَ لَيَطْغَىٰ(6أَن رَّآهُ اسْتَغْنَىٰ) 6-7 العلق.

واتە: نەخێر، ئینسان یاخی دەبێت، كاتێك كە خۆی بێنیازو باڵادەست دەبینێت.

   ئەگەر تەماشای سەربردەی پێغەمبەران (علیهم الصلاة والسلام) بكەین، دەبینین هەمیشە نەیارانی پێغەمبەران( (علیهم الصلاة والسلام) بەزۆری دووچین بوون: چینی خۆش گوزەرانان، وەچینی خاوەن دەستەڵاتان، كە خوای دادگەر وشەی: (مترفین)  و (مسرفین) ی بۆ پێناسەی چینی یەكەمی نەیارو ناحەزانی پێغەمبەران، بەكارهێناون، چونكە ئەوان بەهۆی ماڵ و سامانەكەیانەوە، لەخوا عاسێ دەبن و لەخەڵك یاخیی دەبن!.

   وە بۆ ئەوانی دیكەش وشەی: (مستكبرین)ی بەكارهێناوە، واتە: خۆ بەزل گران و خۆ گەورەكەرانی بەناهەق، چونكە وشەی (مستكبر)، لە (كبر)ەو (س)ی (طلب)ی چۆتە سەرێ! واتە گەورەو زل نیە، بەڵام خۆی گەورەو زل كردوە، هەروەها بۆ پێناسەی كەسانێكیش كە دەچەوسێنرێنەوە، خوای پەنهان بین وشەی: (مستضعفین)ی بەكارهێناوە، كە ئەمەیش لە (ضعف)ەوەیە و (س)ی (طلب)ی لەسەرە، تاكو دەری بخات كە ئەوانیش لەئەسڵ دا بێهێزنین، بەڵام بێهێز (ضعیف) كراون!.

دیارە ئەو ئایەتەش كە فەرموویەتی: (…وَخُلِقَ الْإِنسَانُ ضَعِيفًا) 28 النساء.

   ناكۆكیی نیە لەگەڵ ئەو مەبەستەدا كەخەریكی توێژینەوەو ئیسپات كردنینی، چونكە مەبەست لەو بێ هێزیی یەی ئینسانەكان، ئەو حاڵەتەیە كە هەموویان تێیدا یەكسانن، بەڵام ئەو بێ هێزكردنەی كەلەلایەن گاغووت و فیرعەونەكانەوە بەسەر خەڵكی بێ چارەدا سەپێنراوە، مەبەست حاڵەتێكە، كە بەناحەق دەیانچەوسێننەوە و زەعیفیان دەكەن! با تەماشای ئەم ئایەتە بكەین:

خوای پەروەردگار لە ئایەتی (34)ی (السبأ)دا و هەر هەمان ئایەت لەسووڕەتی (الزخرف)یش دا بەشێوەیەكی دیكە هاتوە، دەفەرموێ: (وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِّن نَّذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُم بِهِ كَافِرُونَ) 34 سبأ

   واتە: ئێمە هیچ ڕەوانەكراوێكمان لەهیچ ئاوەدانییەك دا نەناردوە، مەگەر خۆش گوزەرانەكانی گوتوویانە: ئەوەی ئێوە پێی ڕەوانەكراون، ئێمە بڕوامان پێی نیە.

     بــەڵێ بـەڕێـــزان!

   پێویستە هەموو لایەكمان ئەو ڕاستییە گرنگە زۆر باش بزانین، كە یەكەمین كەسانێك كە دژی پێغەمبەران (علیهم الصلاة والسلام) وەستاونەتەوەو، بەربەرەكانێیان كردوون: خۆشگوزەرانان (مترفین)بوون، ئەوانەی لەسەر حیسابی خەڵكی ڕەش و ڕووت سەروەت و سامانی حەڕامیان وەسەریەك ناوەو، كۆشك و تەلاریان پێ دروست كردوون.

   ئنجا پێغەمبەران (علیهم الصلاة والسلام) كە هاتوون بانگی زوڵاڵی ئازادیی و پەیامی سەرفرازیی و ڕزگاریی لە چەوسانەوەیان، بەگوێی ئەو خۆش گوزەرانانەدا داوە، بێگومان ئەوان دەستبەرداری نازو نیعمەت و كەیف و سەفاو سەروەت و سامانی ناشەرعییانەی خۆیان نەبوون! بۆیە سەرسەختانە لە دژی پێغەمبەران (علیهم الصلاة والسلام) وەستاون و لەگەڵیاندا دەستەو یەخە بوون.

     ئەوە لەبارەی خۆشگوزەرانان و زێدەرڕۆییكەرانەوە، كە جۆری یەكەمی دوژمنان و ناحەزانی پێغەمبەرانی خواو شوێنكەوتوانیانن، جۆری دووەمیش كەوەك پێشتر ئاماژەمان بۆ كرد: دەستەڵاتدارە خۆپێ زۆرو خۆ بەزلگرەكان (مستكبرین)ن، واتە: كەسانێك كەوەك چۆن (مترفین) لەڕێی حەڕام و ناشەرعییەوە، ماڵیان وەسەریەك ناوەو دەوڵەمەند بوونە، ئەوانیش لەڕێی ستەم و ناهەقییەوە دەستەڵاتی سیاسییان بەدەستەوە گرتوەو، خۆیان بەسەر خەڵكدا فەڕز كردوە، وەك خوا فەرموویەتی: ( قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِن قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يَا شُعَيْبُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَكَ مِن قَرْيَتِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا ۚ قَالَ أَوَلَوْ كُنَّا كَارِهِينَ ) 88 الأعراف.

واتە: خۆ بەزلگرەكان (ئەوانەی كە دەستەڵاتیان هەبوو وبەهۆی دەستەڵاتەكەیانەوە لەخۆیان بایی بوون) گوتیان: ئەی شوعەیب! خۆت و ئەوانەی لەگەڵتن و ئیمانیان پێت هێناوە، یان لە ئاوەدانی خۆمان دەرتان دەكەین، یان دەبێ بگەڕێنەوە سەر ڕێبازی ئێمە! ئەویش فەرمووی: ئەدی چارەمان چییە، ئەگەر حەز لەڕێبازی ئێوە نەكەین و قەناعەتمان پێی نەبێ؟!

   وەك دەبینین نەیارانی پێغەمبەران (علیهم الصلاة والسلام) زۆر بەڕاشكاویی و بێ شەرمانە، بەخۆیان و پەیڕەوانیان دەڵێن: كەمافی ئەوەتان نیە بەئازادیی بیر بكەنەوەو، جگە لەڕێبازو بەرنامەی ئێمە، شوێن شتێكی دیكە بكەون، ئەگەر نا، دووچاری سزاو تۆڵەو دەركران دەبن!

   كەواتە: ئەوانە نەیارو ناحەزانی ئایین و بەرنامەی خوا بوون، كەمافی بیركردنەوەی ئازاد و هەڵبژارنی ڕێبازی ژیان و گوزەرانیان لە ئەهلی ئیمان زەوت كردوەو، بەپێچەوانەی پڕوپاگەندەی چەواشەكارانەی دوژمنانی ئیسلامەوە، كە بەرانبەر بەئیسلام دەیڵێن، چونكە پێغەمبەران (علیهم الصلاة والسلام) هیچ كاتێك مافی بیركردنەوەو بیروڕا و ئازادیی مرۆڤ، ئیمان دێنێ یان ناهێنێ، یان لەخەڵكی زەوت نەكردوە، وەك دوایی باسی دەكەین.

بــەكـــورتــی:

   (تیرۆریزم) كە بریتیە لە فەڕزكردن و سەپاندنی بیروبڕواو قسەو بۆ چوونی خۆت بەسەر غەیری خۆتداو، پێشێل كردنی ئازادیی تەڕەفی بەرانبەرو، پڵیشاندنەوەی ئیرادەو كەسایەتیی و كەڕامەتی، بەڵێ، ئا ئەم ڕەفتارو دیاردەیە: وەك نێوەڕۆك و جەوهەرەكەی، دیاردەو حاڵەتێكی لەمێژینەو گشتیی و جیهانییەو، هەمیشەش نەیارو ناحەزانی پێغەمبەرانی خواو دوژمنانی ئایین و ڕێبازەكەی، پاش تێشكان و بەزین و هیچ پێنەمان، لە بواری وتووێژو بەڵگە هێنانەوەدا، پەنایان بردۆتە بەرێ، بۆ ئەوەی بەبەڵگەی هێز (منطق القوة) كەلێن و بۆشایی هێزی بەڵگە (قوة المنطق)ی ڕێچكەو بیردۆزەكانیان پڕ بكەنەوە، بۆیە:

   شتێكی زۆر بێ ویژدانانەو دوور لەعەقڵ و مەنتیق و واقیعە، كە تۆمەتی (تیرۆرو ئیڕهاب) پاڵدرێتە لای ئیسلام و ئەهلی ئیسلام، چونكە ئەگەر بگونجێ هەر بیروبڕواو فەلسەفەیەك بەتۆبزیی و زۆرو چاولێزەق كردنەوەو، هەڕەشەو فشار لەسەر خەڵك، فەڕز بكرێ، مەحاڵە ئەو شێوازە بۆ ئیسلامێك دەست بدات، كەبەر لەهەر شتێك، سەروكاری لەگەڵ دڵ و دەروون و دیوی پەنهانی ئینساندا هەیەو، هەر كارو كردەوەو چالاكییەك، كە هەر چەندە بەڕواڵەت زۆر چاك و پەسند بێت، بەڵام مادام قەناعەت و نیەت و خوا پێ مەبەست بوونی دەروونی لەگەڵ دا نەبێت، ئیسلام نەك هەر قبووڵی ناكات و فلسێكی پێ نادات! بگرە ئەگەر خاوەنەكەی بەئانقەست و بۆ فریودان ئەنجامی دابێت، لەسەریشی تووشی سزاو جەزرەبەی توند دەبێت و، بابای وا لەپێناسەی شەرعدا بەدەغەڵ و دووڕوو (منافق)، یان لایەنی كەم، ڕیاباز (مرائي) لەقەڵەم دەدرێ!

هەر بۆیەش پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم) فەرموویەتی:

{إِنَّ اللَّهَ لاَ يَنْظـــرُ إِلَى صُوَرِكُمْ وَأَمْوَالِكُمْ وَلَكِنْ يَنْظـــرُ إِلَى قُلُوبِكُمْ وَأَعْمَالِكُمْ} أَخْرَجَهُ أَحْمَد برقم: (7814)، وَمُسْلِم برقم: (2564)، وَابْنُ مَاجَهْ برقم: (4143).

واتە: بێگومان خوا سەرنجی قەد و قیافە و دیمەنتان و ماڵ و سامانتان نادات، بەڵكو تەماشای دڵ و كردەوەكانتان دەكات.

   كەواتە: با هەموو لایەك بزانن و دڵنیا بن كە: تیرۆرو بەزۆر دین بەسەر خەڵكدا فەڕزكردن، بەرلەوەی پێچەوانەو دژی حوكمەكانی شەریعەت بێت، لەگەڵ ئەسڵ و بناغەی ئیسلام دا، كەئیمان و عەقیدەیە، ناكۆك و نەگونجاوە.

   بۆیە هەر تۆمەتباركردنێكی ئیسلام بەتیرۆرو ئیڕهاب، بەڵگەو نیشانەی نەزانیی و بێ ئاگایی و نەشارەزاییە بە ئەلیف و بێی ئیسلام.

   دیارە ئەگەر گریمان مسوڵمانێكیش، یان تاقمە مسوڵمانێكیش، لەو بوارەدا دووچاری هەڵەو كەم و كووڕیی یەك بووبێ، ئەوە هیچ ڕەواو ماقووڵ نیە، كە ڕەفتارو هەڵوێستێكی هەڵەو ناشەرعیی، كە ئیسلام لێی بەرییە لەسەر ئیسلام حیساب بكرێ!

   ئنجا وەك دواتریش باس دەكەین: گەلێك جار ناحەزو دوژمنانی داخ لەدڵی ئیسلام و مسوڵمانان، هەر جۆرە زبریی و توندو تۆڵیی و دەست كردنەوەو هێز بەكارهێنانێكی مسوڵمانان، هەر لەبەر ئەوە بەناوی ئیسلامەوەیەو لەلایەن مسوڵمانانەوەیە، هەر بە تیرۆرو ئیڕهاب ناوزەد دەكەن! كە بێگومان ئەوەش دژو پێچەوانەی عەقڵ و شەرع و ویژدانە، چونكە هەموو خاوەن عەقڵ و ویژدانێكی ساغ و زیندوو دەزانێ، كەتیرۆرو تۆقاندن و زەبروزەنگی ستەمكارانەو، دیفاع و لەسەرخۆكردنەوەو بەر هەڵستیی ڕەوا (المقاومة الشرعیة)، هێندەی زەوی و ئاسمان لەیەك جیاو دوورن!

 

3- تیرۆر لەشەریعەت ئیسلامدا جێی نابێتەوە

  بێگومان تیرۆر بەو شێوەیەی كەپێناسەمان كرد، كەبریتیە لە: (فەڕزكردن و سەپاندنی ڕاوبۆچوونی خۆ، بەسەر بەرانبەردا، بەزۆر لێكردن و، پەنا بردنەبەر هێزو كوتەك و زەبروزەنگ و توندو تیژیی).

بەهیچ شێوەیەك لەشەریعەتداجێگای نابێتەوە، لەبەر ئەم هۆیانەی خوارەوە:

یەكــەم: حـیكـمەتی ژیــانی دنیــا:

   لەڕوانگەی ئیسلامەوە، حیكمەتی ژیانی دنیا بریتیە لەتاقیكردنەوەی ئینسان، ئنجا ئایا ئینسان كەی و چۆن تاقی دەكرێتەوە؟!

    خوێندكارێك كەمامۆستایەكەی دەیەوێ تاقی بكاتەوە، كەی تاقی دەكرێتەوە؟ دیارە كاتێك كە بتوانێ لە تاقیكردنەوەكانی دەربچێ و دەرنەچێ و، ئەگەری دەرچوون و دەرنەچوونی هەبێت، ئنجا پێی دەگوترێ: تاقیكردنەوە (إمتحان)، دەجا خوای پەوەردگار كە ژیانی دنیای وا هەڵخستوە: ئینسانی تێدا تاقی بكرێتەوە، بواری بەئینسان داوە، كە ئیمان بهێنێ، یان ئیمان نەهێنێ، دۆستی خوا بێ، یان دوژمنی بێ! دەرفەتی هەردووكیانی هەیە، خوای پەروەردگار دەفەرمووێ: ( إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَّهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا) 7 الكهف.

واتە: ئێمە سەرزەوییمان ڕازاندۆتەوە – وەك شانۆیەك هەڵمان خستوە – تاكو تاقییان بكەینەوە، داخۆ كامەیان كردەوەی باشترە .

   بەڵێ، دەبێ ئینسان دەرفەتی هەبێت و مەجال و مەودای پێ بدرێ، تاكو دەربكەوێ: داخۆ دۆستایەتیی خوای پەروەردگاری دەكات، یان دوژمنایەتیی؟ چاك دەكات، یان خراپ دەكات؟! وەك لەشوێنی دیكەدا دەفەرموێ: (إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا ) 3 الإنسان.

واتە: ئێمە ڕێگامان پێشانی ئینسان داوە، ئنجا دەتوانێ سوپاس گوزار بێ (بۆ خوا)و، دەشتوانێ سپڵەو پێنەزان بێ، واتە: هەردووك لای بۆ هەن.

   كەواتە: زۆریی لەخەڵك كردن، بۆ وەرگرتنی عەقیدەو دین، كە بریتی بێ لە ئیسلام، پێچەوانەی حیكمەتی خوای پەروەردگارە، لەخوڵقاندنی ئینسانداو لەڕەخساندنی ژیاندا.

دووەم: فیطڕەت و سروشتی ئینسان:

   بەزۆر سەپاندنی بیروبڕوا بەسەر خەڵكدا، پێچەوانەی فیگرەت و سروشتی ئینسانیشە، چونكە: ئایا دەگونجێ ئینسان بەزۆرو تۆبزیی وا لێ بكەی، قەناعەتی وەك هی خۆت لێ بكەی؟! بێگومان ئەوە موستەحیلە، چونكە ڕەنگە بتوانی ناچاری بكەی، كردەوەیەكی بەزۆر پێ بكەی، بەڵام مەحاڵە بتوانی بەزۆر ناچاری بكەی و، وای لێ بكەی كەبەدڵ تۆی خۆش بوێ، لەحاڵێك دا كە خۆشی ناوێی! واتە: بەهیچ جۆرێك ناگونجێ دەروون و دڵی ئینسان داگیر بكرێ و كۆنتڕۆڵ بكرێ!.

سێیەم: نێوەڕۆك و سروشتی ئیسلام:

   تیرۆر و ئیڕهاب و فیكرە بەسەر خەڵك داسەپاندن، پێچەوانەی نێوەڕۆكی دینە، چونكە دین – واتە – ئیسلام – هاتوە، كە خەڵك ئازاد بكات، پاشان سەرپشكیان بكات، لەنێوان ئیمان هێنان و نەهێنان دا، وەبێگومان ئەو ئازادكردن و سەرپشك كردنەی خەڵكی لەنێوان ئیمان و كوفردا، لەهەردووك قۆناغی بانگەواز (دعوة) و دەوڵەتیشدا هەر هەیەو، بەردەوام دەبێ، ئەمەش بۆیە دەڵێم، چونكە هەندێك كەس، ئیسلامییەكان بەوە تۆمەتبار دەكات، دەڵێ: ئیسلامیی یەكانی كوردستانیش كەباسی ئازادیی بیروڕا دەكەن و، باسی ئەوە دەكەن كەئینسان ئازادە، لەوەدا كەئیمان دێنێ، یان ئیمان ناهێنێ، ڕاست نیەو كە دەستەڵاتیان كەوتە دەست، بەپێچەوانەوە ڕەفتار دەكەن! جا بەڕاستی من نازانم ئەو قسەیان لە كوێ هێناوە! چونكە بە تەئكید ئەوە وانیەو لە ئیسلامدا بۆ هەڵس و كەوت لەگەڵ نەیاران دا، بە گشتی دوو قۆناغ هەن:

1- قۆناغی بانگەواز:

    كە خەڵك بانگ دەكرێ بۆ ئیمان هێنان و كاركردن بە ئیسلام، ئنجا ئەوەی وەڵامی دایەوە، ئەوە باشەو، ئەوەی وەڵامیشی نەدایەوە، ئەوە ئاشكرایە كە دەستەڵاتێك نیە، تاكو زەبرو زۆر بەكاربهێنرێ و، بەزۆر ئیسلام بەسەر خەڵكدا بسەپێنرێ!

2- لە حاڵەت و قۆناغی دەوڵەتیشدا:

   ئێمە چەندان بەڵگەمان بەدەستەوە هەن، كەسەپاندن و تۆبزیی كردن دروست نیە، كە دوایی ئاماژە بۆ چەند ئایەتێكی قوڕئان دەكەین و لێرەش دا دەڵێین: زەقترین بەڵگە لەو بارەوە، سیڕەو ژیانی پێغەمبەرمانە (صلی اللە علیە وسلم) وەسیڕەی خەلیفە ڕاشیدەكانیەتی خوا لێان ڕازی بێ، كەلەلای هەموو كەس ئاشكرایە، چۆن چۆنی لەگەڵ كەمایەتییە دینیەكان (الأقلیات الدینیة)دا ڕەفتاریان كردوە، كەدیارە بەدرێژایی مێژوو لە ژێر سایەی دەوڵەتی ئیسلامییدا، ژیان و كەڕامەتیان پارێزراو بووە، وەهیچ یەزیدییەك و نەصڕانییەك و جوولەكەیەك و زەردەشتییەك، بەزۆرو تۆبزیی مسوڵمان نەكراون، وەهەركاتێك زوڵم لە (ذمي) یەك كرابێت، مسوڵمانان هەموویان و بەتایبەت زانایان لەسەریان وەدەنگ هاتوون، بۆ وێنە: پیاوێكی وەك (إبن تیمیة) ڕەحمەتی خوای لێ بێ، كاتێك چووە بۆلای (قازان)، كە یەكێك بووە لە دەستەڵاتدارەكانی مەغۆل، بۆ ئەوەی، كە دیلە مسوڵمانەكان ئازاد بكات، پاش گفتوگۆیەكی بوێرانە (قازان) پێی دەڵێ: من تا ئێستا هیچ زانا (عالم)ێكم وەك تۆ نەدیوە، ئەوەندە سام و ڕێزو هەیبەتی لەدڵمدا هەبێت، بۆیە تۆ هەر تەكلیفێك بكەی، من ڕەتی ناكەمەوەو، ئەوە هەموو دیلە مسوڵمانەكان بەتۆ دەبەخشم! (إبن تیمیة)ش دەڵێ: نەخێر دەبێ دیلەكانی (ئەهلی كیتاب)یشمان پێ ببەخشی، چونكە ئەوانیش وەك ئێمەن، (واتە: مادام هاووڵاتیی ئێمەن و هاوژینی ئێمەن، با هاودینیشمان نەبن، هەتا ئەوانیش نەبەمەوە، ناڕۆم! ) ئیدی بەناچاریی هەموو ئەوانەی ئەهلی كیتابن (واتە: جوولەكەو نەصڕانین) و گرتوونی، ئەوانیشی بۆ ئازاد دەكات!.

   بەڵێ، ڕاستە ئیسلام لە هەردوو حاڵەتی بانگەوازو دەوڵەتدا، سروشتەكەی وایە، كەبەهیچ جۆرێك ڕێگا نادات: تۆبزیی لێكردن و ناچاركردنی ئینسانەكان هەبێت، وەك خوای دادگەر لەوبارەوە لەسووڕەتی (البقرة)دا زۆر بە ئاشكرا دەفەرموێت: (لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ…) 256 البقرة.

واتە: (تۆبزیی لێكردن، لەوەرگرتنی دیندانیە)، توێژەرەوانی قورئان گوتوویانە: هۆی هاتنە خوارەوەی ئەم ئایەتە، ئەوە بوو كەخەڵكی مەدینە – كە پێش كۆچی پێغەمبەر (صلی اللە علیە وسلم)و هاوەڵانی بۆی (یثرب) یان پێگوتوە – وەك عادەتێكی نەفامییانە دابیان وابووە، كە ئافرەتەكانیان نەزریان دەكردو لەخوا دەپاڕانەوەو دەیانگوت: ئەگەر ئەمجارە خوا كوڕێكی پێداین و پێ بەخشین، بەڵێن بێ دەیكەین بە نەصڕانیی، یان بە جوولەكە، چونكە دەیانزانی كە ئەوان ئەهلی كیتابن و بەحیساب دینێكیان هەیە، ئنجا دەیانگوت: بەڵكو خوا لەبەر ئەوەی كە كوڕەكەمان دەكەینە جوولەكە، یان نەصڕانیی، كوڕمان بداتێ، ئیدی هەندێك لەوانەی كەكوڕەكانیان نەزر كردبوو بۆ ئەهلی كیتاب، كابرا خۆی و خێزانی بتپەرست و هاوبەش بۆ خوادانەر (وَثني و مُشْرِك) بوون، بەڵام كوڕەكەیان جوولەكە یان نەصڕانیی بوو، ئنجا كاتێك پێغەمبەر(صلی اللە علیە وسلم) تەشریفی بردە مەدینەو، دەوڵەتی ئیسلامیی دامەزراند و، هەندێك لە تیرە جوولەكەكان ویستیان بڕۆن، هەندێك لەو كوڕانەش كەبووبوونە جوولەكە، یان بووبوونە نەصڕانیی، كەس و كاریان ویستیان ئیزنیان نەدەن و، نەهێڵن لەگەڵ هاودینەكانیاندا بڕۆن و، شاری مەدینە بەجێ بهێڵن، ئیدی بەو بۆنەوە خوای دادگەر، ئەم ئایەتەی ناردە خوارەوەو، ئەو ڕەفتارو هەڵوێستەی ئەو باب و دایكانەی قەدەغەكردو، بەشتێكی هەڵەو ناشەرعیی دانا، كەدەیانویست بەزۆر ڕۆڵەكانیان مسوڵمان بكەن و، بیانگێڕنەوەو نەهێڵن لەگەڵ جوولەكەكان دا بچن .

   دیارە هۆی دەركرانی جوولەكەكانیش لەشاری مەدینە، ئەوەبوو كەئەو بەڵێن و پەیمانانەی لەگەڵ پێغەمبەری خواو مسوڵمانان دا بەستبوویان، شكاندنیانن و، خیانەتیان كرد، هەركام لەسێ تیرەكانی (بني قینقاع) و (بني النضیر) و (بني قریضـة)، بۆیە پێغەمبەر(صلی اللە علیە وسلم) سزای هەرسێكیانی دا ، جا باب و دایكەكان ویستیان تۆبزیی لەكوڕەكانیان بكەن، بەڵام خوا ئەم ئایەتەی ناردە خوارەوە: (لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ ۖ قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ…) 256 البقرة.

   واتە: تۆبزیی كردن نیە لەوەرگرتنی دین دا، ڕێی ڕاست و ڕێی چەوت لەیەك جیا بوونەتەوە.

   بەڵێ، مادام خوای كاربەجێ ڕێی داوە، كە ئینسان هەركام، لەڕێی ڕاست و ڕێی چەوت بگرێ ، دەبێ بۆ خۆی سەرپشك بێ و نابێ زۆریی لێبكرێ و ئیجبار بكرێ، خوای پەروەردگار هەر لەو بارەوە، كە تەنانەت ئەویش مافی ئەوەی نیە ئەو هەقە لەئینسانەكان زەوت بكات، بەپێغەمبەر(صلی اللە علیە وسلم) دەفەرموێ: ( وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَن فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا ۚ أَفَأَنتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّىٰ يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ) 99 يونس.

واتە: ئەگەر پەروەردگارت بیویستایە -كەخەڵكی بەتۆبزیی ئیمان بێنن – ئەوە هەموو ئەوانەی كەلەسەر زەوین، تێكڕا ئیمانیان دەهێنا، ئنجا ئایا تۆ – ئەی موحەممەد! – زۆر لەخەڵكی دەكەی تاكو ئیمان بێنن؟!!

   وەك دەبینین خوای كاربەجێ زۆر بەڕوونیی ڕفزی ئەوە دەكات، كەتەنانەت پێغەمبەری كۆتاییش(صلی اللە علیە وسلم) مافی تۆبزیی لێكردنی خەڵكی هەبێت، بۆ ئیمان هێنان، چونكە ئەگەر خوای كاربەجێ ویستبای بەزۆر ئیمان بهێنن، هەموویان ئیمانیان دەهێنا، كێ هەیە بەرانبەر بەئیرادەی خوا بوەستێ؟! بەڵام كەخوا نەیویست بە زۆر ئیمان بەخەڵك بێنێ، ئایا ئەی (محمد) (صلی اللە علیە وسلم) تۆ زۆر لەخەڵك دەكەی كە ئیمان بێنن؟! واتە: بۆت نیە، هەروەها خوای دادگەر (تبارك وتعالی) دەفەرموێ: (لَّسْتَ عَلَيْهِم بِمُصَيْطِرٍ (22)) الغاشية،

 واتە: تۆ دەستەڵاتت بەسەریاندانیە، یان دەفەرموێ: (…وَمَا أَنتَ عَلَيْهِم بِجَبَّارٍ…) 45 ق

، واتە: تۆ بۆت نیە زۆریان لێ بكەی.

 

    جـا بـەڕێــزان!

   ئەو ئایەتانەی كەڕابردن، زۆر بەجوانیی دەیسەلمێنن، كە ئازادبوونی ئینسان لەبەرانبەر ئایین و بەرنامەی خوادا، كە ئیمانی پێ دێنێ، یان نا! حەقیقەتێكی شەرعیی گەورەو ڕوون و بێ چەندو چوونەو، ئینسان لەشەریعەتی خوادا، خاوەنی ئیرادەی ئازادانەی خۆیەتی.

   بەڵام هەندێك كەس كەلە ئیسلام شارەزا نین و، جاروباریش دەبینن كەمسوڵمانێك، یان چەند مسوڵمانێك، یان لایەنێكی ئیسلامیی، بیرو بۆچوونێكی هەیە، كە لەگەڵ سروشتی ئیسلامداو، لەگەڵ ئەو حەقیقەتانەدا كەباسم كردن – دەربارەی شەریعەتی خوای دادگەر – ناگونجێ، لەسۆنگەی دیتنی ئەو هەڵوێست و ڕەفتارو بیرو بۆچوونە هەڵەو ناشەرعییانەوە، دووچاریی بەهەڵەدا چوون و چەواشەبوون دەبن و، وا دەزانن كە ئەوەی بینیویانەو بیستوویانە، ئەوە هەڵوێست و ڕای ئیسلامە! بەڵام من زۆر بەڕاشكاوییەوە دەیڵێم: كەبەهیچ ڕەنگێك شێوازو ڕێگای شەرعیی و سروشتی بنیات نانی قەوارە و دەوڵەتی ئیسلامیی، بریتی نیە لەتیرۆرو تۆقاندن و، زۆرو تۆبزیی لەخەڵك كردن! بەبەڵگەی ئەوە، كەهەموو دواندن(خطاب)ەكانی قوڕئان، كە لە شاری مەدینەو پاش دامەزراندنی قەوارە و دەڵەتی ئیسلامیی، بەمەبەستی ڕێكخستنی كاروباری ژیان و گوزەرانی مسوڵمانان، هاتوونەتە خوارێ، تێكڕای ئەو دواندنانە (خطابات)، كەیاساشەرعییەكانیان گرتوونە خۆیان، بە: [يَاءيها الذين آمنوا] دەست پێ دەكەن، ئنجا ئایا ئەوە چی دەگەیەنێ؟! یانی: دەبێ سەرەتا كۆمەڵگایەك پێك بێت و خەڵكێك هەبن، ئیمان بهێنن، ئنجا خوای پەروەردگار بەشایستەی ئەوەیان دەزانێ، كە ئەمرو نەهییەكانی خۆییان ئاڕاستە بكات، لەبوارو لایەنە جیاجیاكانی ژیان و گوزەراندا، وەك چۆن بینایەك پاش دانرانی بناغەكەی، ئەوجار دیوارەكەی دادەنرێ!

   بەكورتیی: دەبێ كۆمەڵگایەك هەبێ، ئنجا دەوڵەتی ئیسلامیی دەبێت، بۆیە هەركەسێك بیەوێ دەوڵەتێكی ئیسلامیی بنیات بنێ، دەبێ لەپێكهێنانی كۆمەڵگایەكی ئیسلامییەوە دەست پێ بكات، ئەگەر بیەوێ كارەكەی وەك دیوار دانانی بێ بناغە، نەیەتە بەرچاوو، كردو كۆشەكەی نەبێتە جموجۆڵێكی عاگیفییانەو نەخشی سەر ئاو!

4- وەڵامدانەوەی سێ ئیشكال و پرسیار

   بــەڕێــزان!

   لەم خاڵی پێنجەمەشدا بە پێویستی دەزانم، كە ئەگەر بەكورتیی و گوشراوییش بێت، ئاماژە بۆ سێ مەسەلان بكەم، كە لەمێشكی زۆر كەسدا جۆرێك لە دوو دڵیی و بەرچاو لێڵییان دروست كردوە، لەبواری هەڵوێستی شەریعەت بەرانبەر بە تیرۆرو ئیرهاب.

یەكەم : مەسەلەی جەنگ و جیهاد:

   كەسانێك – كەوەك پێویست لە نێوەڕۆكی تیرۆرو، لەمەسەلەی جەنگ و جیهادی ئیسلامییش حاڵی نەبوونە – دەپرسن و دەڵێن:

   چۆن ئیسلامێك كە بڕوای بەجیهاد هەیەو، دەڵێ: دەبێ جەنگ لە گەڵ ئەهلی كوفردا بەردەوام بێت، هەتا بستە خاكێكی سەر زەمین نامێنێ، كە بانگەوازی پەیامی خوای پەروەردگاری نەگەیشتبێتێ؟ دەگونجێ بگوترێ: دژی زەبرو زەنگ و ئیڕهابە؟!

لەوەڵامدا دەڵێین:

1- جەنگ و جیهاد لە ئەسڵدا و لە حاڵەتی ئاسایی و سروشتیی مسوڵماناندا، دەوڵەتی ئیسلامیی پێی هەڵدەستێ، (الماوردي) لەكتێبی: (الأحكام السلطانیە)داو، باقی شارەزایانی سیاسەتی شەرعیی لەكتێب و سەرچاوەكانیان دا هێناویانە، كە پێكهێنانی سوپای جەنگاوەر و جەنگ و جیهاد كردن، یەكێكە لە ئەركە گرنگەكانی حوكمڕانی مسوڵمانان، كە (الماوردي) لە دە (10) خاڵان دا كورتی كردوونەوە.

2- بەڵام لەحاڵەتی نائاسایی مسوڵمانان دا، كە دەوڵەتیان نامێنێ – وەك وەزعی ئێستای ئۆممەت كە قەوارە و سایەو سێبەرێكیان نیە كۆیان بكاتەوە – ئەوە لەو حاڵەتانەدا، وەك شتێكی ناچاریی و هەڵاواردن (إستثنائي) لەسەر هەر كۆمەڵێك لەمسوڵمانان پێویستە، كە بەپێی توانا، خۆیان بۆ جەنگ و جیهاد ئامادە بكەن، چونكە ناكرێ هەموویان دەست لەكراسی دەربێنن و دەستیان لە ئەژنۆیان وەربێنن و، لێبگەڕێن ئەهلی كوفر تێكڕای دینەكەیان بفەوتێنن، دیارە چەندان فەرموودەش هەن كەباسی كۆمەڵی سەركەوتوو (الطائفة المنصورة)و كۆمەڵی دەربازبو (الفرقة الناجیة) دەكەن و، موژدەی ئەوە بەمسوڵمانان دەدەن، كەلەحاڵەتی شپرزەیی وەزعی ئۆممەتیشدا، كۆمەڵێك هەردەمێنن، كە درێژە بەفیداكاریی و جەنگ و جیهادی ئیسلامییانە دەدەن، بۆ وێنە:

{لَنْ يَبْرَحَ هَذَا الدِّينُ قَائِمَاً يُقَاتِلُ علية عِصَابَةٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ} أَخْرَجَهُ مُسْلِمٌ برقم: (1922).

 هه‌ڵبه‌ته‌ ئەم ئایەتەش كەدەفەرموێ: (وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ…) 60 الأنفال.

   شتێكی یەكجار ڕەوایەو مافێكی سروشتیی هەر دروستكراوێكە، كە دوژمنی خۆی بترسێنێ، دیارە هەم لەڕووی عەقڵ و هەم لەڕوانگەی شەریعەتیشەوە، هەموو مەخلووقێك ئەوە بۆ خۆی بەهەق دەبینێ، كە دوژمنی خۆی بترسێنێ و، ئەوە كە ئینسان دەستەڵات و سام و هەیبەت و هێزێكی هەبێت كە دوژمنەكەی بترسێنێ، بۆ ئەوەی نەتوانێ دەستدرێژیی بكاتە سەر، بەهیچ پێودانگ و عەقڵێك تۆقاندن و ئیڕهاب نیە، واتە: ئەو ئیڕهابە نیە كەهاوتای تیرۆرە، بەڵكو ئەوە ترساندنێكی ڕەواو شەرعییەو، هیچ تۆزو گەردێكی لەسەر نیەو، بەپێچەوانەوە: بەرگریی لەخۆنەكردن و تەسلیم بوون، گوناحێكی یەكجار زلە، چونكە تۆ دەبێ دوژمنی خۆت بترسێنی، بۆ ئەوەی تەماعت تێنەكات و، بەنێچیرێكی ئاسان و تووك نەرمت تێنەگات، چونكە هەركەسێك بەهۆی تەسلیم بوون و خۆبەستەوەدانی یەوە، دوژمنەكەی هان بدات كەستەمی لێبكات و، دەستدرێژیی بكاتەسەر، ئەوە لەزوڵم و ستەمەكەیدا بەشدارە! بەڵام ئیسلام دەڵێ: دەبێ بەشێوەیەكی بەهەق و لەسنووری شەرعدا ئەو هێزو توانایەت بەكاربهێنی و، خۆت گیرۆدەی ستەم و دەستدرێژیی و تێپەڕاندن نەكەی!

   بەڵێ ئیسلام دەڵێ: (وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ…) 60 الأنفال.

واتە: چیتان پێ دەكرێ لەهێزو تواناو، ئەسپی بەستراوەو تایبەت، ئامادەی بكەن، تاكو دوژمنی خواو دوژمنی خۆتانی پێ بترسێنن، ئنجا جێی سەرنج ئەوەیە كەخوای كاربەجێ نەیفەرمووە: (تُهْلِكون به..) پێی بفەوتێنن و بنبڕ بكەن، بەڵكو تەنها دەفەرموێ: پێی بترسێنن! كەواتە: هەرئەوەندە كە دوژمنەكەت بترسێ و شەڕت پێ نەفرۆشێ و وازت لێ بهێنێ و، هێندە بترسێ كەڕێگرییت لێنەكات و، لێت بگەڕێ، شەریعەتی خوا ڕابگەیەنی و، لەژیان و گوزەرانی خەڵكیدا بەڕێوەی بەری، مادام سەرانە دەدات و مل بۆ دەوڵەتی ئیسلامیی كەچ دەكات ـ تۆش وازی لێبێنە، با لەسەر كوفری خۆشی بمێنێتەوە.

دووەم: مەسەلەی ئیغتیال (پەنهانكوژیی):

  (الإغتیال) واتە: پەنهانكوژیی، ئەم مەسەلەی ئیغتیالیش یەكێكە لەو مەسەلانەی كە لەمێشكی هەندێك كەس دا، دوو دڵیی و گومانی دروست كردوە.

بەڵێ بەڕێزان!

   هەندێك كەس لەبەر ئەوەی كەپێغەمبەری خوا(صلی اللە علیە وسلم) یەكێك لەهاوەڵانی بەناوی (محمد بن مسلمة)ی ناردوە بۆ كوشتنی (كعب بن الأشرف) سەرۆكی جوولەكەكانی (خەیبەر) وەك لە (صحیحی: البخاري ومسلم)دا هاتوە، هەروەها كە پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم) (عبدالله بن عتیك)ی ناردوە بۆ كوشتنی (إبن أبي حُقَیق) كە كونیەكەی (أبو رافع)ە و ئەوەش لە (صحیح البخاري)دا هاتوەو، ئەمیش یەكێك بووە لەسەرانی كوفرو شیرك.

   هەندێك كەس دەڵێن: پێغەمبەر(صلی اللە علیە وسلم) نەفەری تایبەتی ناردوە بۆ ئیغتیال كردنی هەركام لە: (إبن الأشرف) و (إبن أبي حُقَیق)، ئنجا دیارە ئەوانە ئیغتیالیش بەتیرۆر تێگەیشتوون!، بۆیە پێیان وایە كەپەنهانكوژكردنی ئەو دوو سەركردەیەی ئەهلی كوفر، بەڵگەیە لەسەر هەبوون و ڕەوابوونی تیرۆر لەئیسلامدا!

   بەڵام لەڕاستیدا بەڵگە هێنانەوەكەیان ڕاست و تەواو نیە، چونكە ئێمە پێشتر پێناسەی تیرۆرمان كردو گوتمان: بریتیە لە بەزۆر سەپاندنی بیرو ڕاو سیاسەتی خۆت بەسەر غەیردا،بەڵام ئیغتیال واتە: پەنهانكوژیی!

پاشان پێویستە بپرسین: كە ئایا پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم) كەنازناوی (رحمة للعالمین)ی هەیە! كەی و چۆن ئیجازەی داوە كە ئەوانە بكوژرێن؟!

لەوەڵامدا دەڵێین: ئەو مۆڵەت دانەی پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم) لەكاتێك دا بووە، كە دەوڵەتێكی ئیسلامیی هەبووەو، پەیمانی مۆر كردوە لەگەڵ ئەو سەركردانەدا، لەگەڵ (كەعبی كوڕی ئەشڕەف) كەسەرۆكی جوولەكەكانی خەیبەر بووەو، لەگەڵ (ئیبن و ئەبی حوقەیق)دا، كە هاووڵاتییەكی باش و سەر ڕاست بن، كەچی ئەوان غەدریان كردوەو، پەیمانیان هەڵوەشاندۆتەوەو، دەستیان كردوە بەخیانەتكاریی و دوژمنایەتیی ئیسلام و مسوڵمانان و، ژێربەژێركاریی لەگەڵ دوژمن و ناحەزە ئاشكرایەكانی پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم)و دەوڵەتە ئیسلامییەكەیدا، ئیدی خوای دادگەر ئەم ئایەتەی ناردۆتە خوارێ لەوبارەوە كەدەفەرموێ: (وَإِن نَّكَثُوا أَيْمَانَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ ۙ إِنَّهُمْ لَا أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنتَهُونَ) 12 التوبة.

   واتە: ئنجا ئەگەر هات و دوای ئەوەی كەپەیمانیان داوە، پەیمانەكەیان هەڵوەشاندەوەو، تانەو تەشەریان لەدینی ئێوەداو، دژایەتییان كردن، ئەوە لەو حاڵەتەدا سەرانی كوفر بكوژن، چونكە ئەوانە خاوەن بەڵێن نین، بۆ ئەوەی وازبێنن – لەو دژایەتیی و خیانەتەیان -، كەواتە: كوژرانی سەرانی بێ بەڵێنی كوفر، بەشێوەی پەنهانكوژیی، بۆ ئەوە بووە، كە میللەتەكەیان لەگەڵیان نەفەوتێ و، تەنها سەری مار پان بكرێـتەوە، ئاخر بۆ چی ئەو خەڵكە بەبێ خەتا بكوژرێ، لەحاڵێكدا كەبابای سەركردە پەیمانی هەڵوەشاندۆتەوەو خیانەتی كردوەو، ڕەنگە خەڵكەكە ئاگای لەهیچ نەبێت، بۆچی باجی لەگەڵ بدەن؟! ئەو كەین و بەینی لەگەڵ موشریكەكاندا كردبێ، كەپیلان بگێڕن دژی ئیسلام، میللەتی بێ خەتاو بێ ئاگا، هیچ پاساوێك نیە بۆ كوشتنیان، كەواتە: باشترین چارەسەر ئەوەیە كەسەری ئەو مارە پان بكرێتەوە، ئەوە شتێكی زۆر ڕەوایەو، وەك عەرەب گوتوویانە: (لا غبار علیە).

   ئنجا ئێمەش وەك گەلی كورد لەخەباتی ڕزگارییخوازیماندا، كە بەرپرسان و سەرانی (بەعس)مان دەكوشتن، هەر لەسەر ئەو بناغەیە بووە، هەروەها هەر میللەتێكی دیكە كەبەرپرس و سەرانی دوژمنەكانی خۆی دەكوژێ، شتێكی مەنتیقیی و ڕەوایە، جابەئاشكرا بێت، یان بەپەنهانیی، چونكە چۆن باشتر زەفەر بەدوژمنت بەری و، زیانت كەمتر بێت، ئەوە چاكترە، مادام ئەو هەرچی لەدەستی بێت و، پێی بكرێ لە دژت ئەنجامی دەدات و، لەهیچ شتێك سڵ ناكاتەوەو، بەهیچ بەڵێن و پەیمانێكەوە پابەند نیە!

سێیەم: مەسەلەی كوشـتنی خـەڵكی بێ دیفـاع و لاشـەڕ:

   ئەمیش ئیشكالی سێیەم و كۆتاییە، كە بەپێویستی دەزانم تیشكی بخەمەسەرو ڕوونی بكەمەوە.

خەڵكێك دەڵێن: چۆن تیرۆر لەئیسلامدا نیە! لەحاڵێكدا كە ئیسلام ڕێگا دەدات، خەڵكی بێ دیفاع وەك: ئافرەت و منداڵ و پیرو نەخۆش و ڕەبەن و كرێكار، بكوژرێن؟! ئێمەلەوەڵامی ئەو قسەیەشدا بە پێویستی دەزانین ئەم چەند ڕاستییە بخەینەڕوو:

1- زاناو پێشەوایانی ئیسلام تێكڕا لەسەر ئەوە یەك دەنگن، كە (ئافرەت و منداڵ) نابێ بكوژرێن، چونكە دەقی فەرمایشتی پێغەمبەری خوای (صلی اللە علیە وسلم) لەسەرە، وێڕای حوكمی گشتی ئایەتی: ( وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا ۚ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ) 190 البقرة.

 یەكێك لەو حەدیسانەش كەبەڕاشكاویی لەگەرمەی جەنگیشدا كوشتنی ئافرەت و منداڵ قەدەغە دەكات، ئەو فەرمایشتەیە، كە دەفەرموێ:  {وُجِدَتْ امْرَأَةٌ مَقْتُولَةً فِي بَعْضِ مَغَازِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علية وَسَلَّمَ فَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عليە وَسَلَّمَ عَنْ قَتْلِ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ} أَخْرَجَهُ مَالِك في (الموطأ) برقم: (277)، وَأَحْمَد برقم: (4739)، وَالبُخَارِيُّ برقم: (2851)، وَمُسْلِم برقم: (4645)

واتە: جەنازەی ئافرەتێكی كوژراو لەیەكێك لەجەنگەكانی پێغەمبەری خوادا (صلی اللە علیە وسلم) بینرا، پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم) فەرمانی دەركردو، كوشتنی ئافرەت و منداڵی قەدەغە كرد.

2- هەروەها لەبارەی نەكوژرانی كرێكارو كارمەند (الأجیر و الموظف) یشەوە فەرموودەی ڕاست و دروستی پێغەمبەری خوای (صلی اللە علیە وسلم) هەیە، كە دەفەرموێ: پێغەمبەر (صلی اللە علیە وسلم) نەفەرێكی نارد بۆ لای (خالیدی كوڕی وەلید) خوای لێ ڕازی بێ، كەسەركردەی سوپا بوو، پێی فەرموو:

{إنْطَلِق إِلى خَالِدِ بْنِ الوَلِيد، فَقُلْ لَهُ: إِنَّ رَسُولَ الله يأمركَ يَقُولُ: لا تقتلَنَّ ذرِيّةً ولا عَسِيفاً} أَخْرَجَهُ أَحْمَد برقم: (16035)، وَأَبُو دَاوُدَ برقم: (2669)، وَالنَّسَائِيُّ في “الكُبْرَى” برقم: (8625)، وَابْنُ مَاجَهْ برقم: (2842)، وَابْنُ حِبَّانَ برقم: (4789)، وَالحَاكِمُ برقم: (2565)، وَقَالَ: صَحِيحٌ عَلَى شَرْطِ الشَّيْخَيْنِ.

واتە: بچۆ بەخالیدی كوڕی وەلید بڵێ: پێغەمبەری خوا فەرمانت پێ دەكات، كە ژن و منداڵ و كرێكار مەكوژە.

3- هەروەها لەبارەی ئینسانی پیر (شیخ)یشەوە، ئەم فەرمایشتە هەیە، كەنابێ لەجەنگدا بكوژرێ، هەرچەندە فەرموودەی یەكەم و دووەم بەهێزترن و ئەمیان تۆزێك مشت و مڕی لەسەر هەیە، دەفەرموێ:

{وَلاَ تَقْتُلُوا شَيْخًا فَانِيًا وَلاَ طِفْلاً وَلاَ صَغِيرًا وَلاَ امْرَأَةً} أَخْرَجَهُ أَبُو دَاوُدَ برقم: (2614).

4- هەروەها دەربارەی جوتیارو كاسبكارانیش ئەم فەرموودەیە لە (عمر بن الخطاب)ەوە خوا لێی ڕازی بێت هاتوە، كە گوتوویەتی : (إِتقوا الله في الفلاّحين، فلا تقتلوهم إلا أن ينصبوا لكم الحرب) ، واتە: پارێز لەخوا بكەن لە بارەی جوتیارو كاسبكارانەوەو، دەستیان لێ بپارێزن و مەیانكوژن، مەگەر بۆتان بێنە مەیدانی جەنگەوە.

   بەڵام پێویستە بزانرێ كەهەركام لەمانە بەمەرجێك ناكوژرێن، كەبەشداریی جەنگ نەكەن، بەڵام ئەگەر بەشداریی جەنگ بكەن، ئەوە بێگومان دەكوژرێن.

   دیارە پێشتریش باسمان كرد، كەڕای جەماوەرو زۆربەی هەرەزۆری پێشەوایان و زانایان ئەوەیە وەك (إبن تیمیة) لەكتێبی: (السیاسة الشرعیة)دا

هێناویەتی، كە كوشتنی ئەهلی كوفر لەشەڕدا، لەبەر كوفرەكەیان نیە، بەڵكو لەبەر دژایەتییانە بۆ ئەهلی ئیسلام، هەربۆیەش هەركاتێك سەرانەیاندا، دەست لەكوشتینان هەڵدەگیرێ، دیارە ئەمە هەڵوێستی شەریعەتە دەربارەی كوشتنی خەڵكی بێ دیفاع لەكاتی جەنگدا، بەڵام ئەگەر لەكاتی جەنگدا نەبێت، ئەوە چاكترو لەپێشتر دروست نیە، چونكە ئەگەر لەكاتی جەنگدا كوژرانی غەیری بەشداربوان دروست نەبێ، دیارە دروست نەبوونی كوژرانیان لەغەیری كاتی جەنگدا، شتێكی ڕوون و بێ چەندو چوونە.

  بەڵام لەوبارەوە كە ئایا لەكاتێكدا دوژمنێكی وەك جوولەكە هەڵدەستێ بەقەلاچۆكردن و كوشتنی مسوڵمانانی وەك گەلی فەلەستین، بێ ئەوەی جیاوازیی بخاتە نێوان جەنگاوەرو مەدەنییەكانەوە، ئایا دروستە مسوڵمانانیش وەك بەرپەرچدانەوە، بەهەمان شێوەو، بەهەر شێوازێك، كە بۆیان بگونجێ، خەڵكی ئەوان بكوژن؟! لەوبارەوە زانایانی ئیسلام ڕاجیایی (إختلاف)یان هەیە، بەڵام واپێ دەچێ ڕای ئەوانە ڕاستتر بێت، كە دەڵێن: بەڵێ دروستە، چونكە خوای دادگەر فەرموویەتی: (…فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ…) 194 البقرة، واتە: جاهەركەسێك دەستدرێژیی كردنەسەر، وەك خۆی دەستدرێژیی بكەنەوە سەر، هەروەها فەرموویەتی: (وَجَزَاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِّثْلُهَا…) 40 الشورى، واتە: وە تۆڵەو سزای خراپەیەك، خراپەیەكی وەك خۆیەتی.

   بەڵام پێویستە بزانرێ، كە هەر كارو كردەوەیەك زیانی لەقازانجی زیاتر بێت، ئەگەر لە خودی خۆیشیدا ڕەوا (مباح) بێت، لەبەر زیانی زۆری، هەر حەڕام دەبێت.

 

لـە كۆتــاییش دا دەڵــێم:

     تیرۆر وەك وشەو زاراوەیەكی فیكریی و سیاسیی، هەڵقوڵاوی كۆمەڵگایەكانی ڕۆژئاوایە، بەتایبەتی فەڕەنساو، تیرۆر كردنیش وەك جەوهەرو نێوەڕۆك، دیاردەیەكی جیهانییە، واتە: جەوهەری تیرۆركردن و ئیڕهاب دیاردەیەكی جیهانییەو، هیچ پەیوەندییەكی بەئیسلام و مسوڵمانانەوە نیەو، ئەگەر مسوڵمانێك ڕۆژێك لە ڕۆژان ئیڕهاب و تیرۆری كردبێ بەپیشە، ئەوە پێچەوانەی شەریعەتی خواو، پێچەوانەی ئایین و بەرنامەكەی خۆی جووڵاوەتەوە، بەڵام ترساندنی دوژمن لەحاڵەتی جەنگ و ڕووبەڕوو بوونەوەدا، هچ پەیوەندیی بەتیرۆرو ئیڕهابەوە نیە، بەپێی پێناسەو چەمك و واتای ڕاستەقینەی وشەی ناوبراو، بێگومان بەرگریی لەخۆكردن و تەسلیم نەبوون بەدوژمنیش، شتێكی پیرۆزەو هەموو میللەتان و، هەموو خاوەن عەقڵێكیش ئەوە بەڕەوا دەزانێ، كە لە كاتی ڕووبەڕووبونەوەدا سامێكی هەبێت و عیززەت و هەیبەت و قووەتێكی هەبێت و، وابێ كە دوژمن لێی بسڵەمێتەوەو، نەتوانێ دەستدرێژیی بكاتە سەرێ و زوڵمی لێ بكات.

داعش‌و تیرۆر

شایانی باسە لەزۆر بۆنەدا پرسیار لەبارەی (داعش)ەوە كراوە، كە ئایا ئێمە چۆنی بۆ دەڕوانین‌و هەڵیدەسەنگێنین؟

بۆیە بەباشم زانی لەكۆتایی باسی (تیرۆر)دا، ئەگەر بەكورتییش بووە ئاوڕێك لە (داعش) بدەینەوە:

سەرەتا دەڵێم:

بەندە هەر لەسەرەتای سەرهەڵدانی ڕێكخراوی (داعش)ەوە لێكۆڵینەوە بكەم لەبارەی پەڕگیریی بەگشتیی‌و (داعش) بەتایبەتی كرد، كە سەرجەم بە (22) ئاڵقە لە لاپەڕەی تایبەتی خۆم لە فەیسبوك (www.facebook.com/alibapir)دا بڵاوكرایەوە، “ئاڵقەی یەك لە: (2/11/2014)دا” ئنجا هەر لەسەرەتایەوە نوختەمان خستبووە سەر پیتان‌و بەڕوون‌و ڕاشكاویی هەڵوێستی خۆمانمان لەوبارەوە ڕاگەیاندبوو.

بۆیە ئێستا بەهێنانەوەی ئەو نووسینەی ئەوكاتە (2/11/2014) ئیكتیفا دەكەین:  كە دواتر كرا بەكتێب‌و چاپ‌و بڵاوكرایەوەو، تەرجەمەی هەركام لە زمانەكانی: عەڕەبیی‌و فارسیی‌و ئینگلیزیی كراو تەرجەمە توركیەكەشی بەڕێوەیە.

ئایا ڕێكخراوی (داعش) بەتەواویی پێناسەی تیرۆریزم (terrorism)ی بەسەردا دەچەسپێ‌

پێشتریش گوتمان: وشەی تیرۆریزم (terrorism) ئەم ڕۆژگارە بۆتە زاراوەیەكی سیاسیی كە زۆر بەكاردێ‌، بەڵام هەتا ئێستا پێناسە‌و واتایەكی دیاریكراو (مُحدَّد)ی نیەو، ڕەنگە دیاریی نەكردنی واتاو چەمكێكی ڕوونیش بۆ ئەو وشەیە، ئامانجی سیاسیی لەپشتەوە هەبێ‌، تاكو وەك تیغێكی دوو دم (سلاح ذوحدَّین) بەكاربێ‌، بۆ نموونە:

شیشانییەكان كە دژی دەوڵەتی ڕووسیا دەجەنگن‌و، داوای مافی چارەنووسیان دەكەن، ڕووسیا بە تیرۆریست‌و، ئەمەریكاش “ئەگەر لەبەرژەوەندییدابێ‌” بەشۆڕشگێڕ‌و ئازادیخوازیان دەزانێ‌.

بەڵام پێموایە هەتا ئێستا باشترین‌و ڕوونترین پێناسە بۆ وشەی ناوبراو كە لەزمانی عەڕەبیدا بە (إرهاب) لێكدراوەتەوە، كە بەكوردیی دەبێتە ترساندن‌و تۆقاندن، ئەوەیە كە بگوترێ‌: (تیرۆر بریتیە لەبەكارهێنانی ترساندن‌و تۆقاندن لەكاتی ئاشتییدا، یان تۆقاندنی خەڵك‌و كەسانی مەدەنیی‌و لاشەڕ لەجەنگدا، بەبەكارهێنانی هێز‌و توندوتیژیی، بەمەبەستی هێنانەدی ئامانجێكی سیاسیی)، وەك (المعجم الوسیط) لەلاپەڕە (376)دا گوتوویەتی: (الإِرهابيون: وصف يطلق على الَّذِينَ يسلكون سَبيل العُنْفِ والإِرهَاب لتَحقيق أَهْدَافهم السياسية).

 (معجم روبیر الصغیر الفرنسي)یش گوتوویەتی: (تياّرٌ يتخذ الإِجرائات الإِستثنائية العنيفة بانتظام للوصول الى أهدافٍ سياسية).

(معجم لاروس الفرنسي)یش بەمجۆرە پێناسەی تیرۆریزم دەكات (عبارة عن جملة أعمال العُنْف ترتكبها مَنَظّمة، من أجل خلقِ جَوٍّ من الرُّعْب، أومن أجل قلْب النظام الحكم).

شایانی باسیشە كە وشەی terrorism)) یەكەمجار لەساڵی (1798) لەلایەن (ملحق اڵاكادیمیە الفرنسیە)وە بەكارهات، بۆ پێناسەی حكوومەتی شۆڕشی فەڕەنسا، كە خەڵكی دەتۆقاند‌و بەناوی شۆڕشەوە هەڕەشەی لێدەكردن، بەڵام دواتر زیاتر بۆ توند‌وتیژییەك بەكارهات، كە لەلایەن تاكەكان‌و گرووپەكانی دەرەوەی یاساوە ئەنجام دەدرا.

ئنجا پێویستە بگوترێ‌: كە وشەی (إرهاب) كە تەرجەمەی (terrorism)ی پێكراوە، لەجێی خۆیدانیە، چونكە: دەگونجێ‌ ترساندن (إرهاب) شتێكی بەجێ‌ بێ‌، بۆ وێنە: ئەگەر دژمنی خۆت بترسێنی تاكو ستەمت لێ‌ نەكات، نەك هەر باشە، بگرە پێویستیشە، وەك خوای دادگەر فەرموویەتی: (وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ ۚ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ) 60 الأنفال.

دەشگونجێ‌ ترساندن‌و تۆقاندن‌و بەكارهێنانی زەبر‌وزەنگ تاوانێكی زۆر زل بێ‌، بۆ وێنە: ئەگەر لەكاتی ئاشتییدا بەكاری بێنی، یان لەجەنگدا دژی خەڵكی مەدەنیی‌و لاشەڕ بەكاری بێنی.

ئنجا ئایا ڕێكخراوی (داعش) پێناسەی تیرۆریست دەیگرێتەوە؟!

بەڵێ‌، هەركەس سەرنجی بیروبۆچوون‌و ڕەفتار‌و هەڵوێستەكانی ڕێكخراوی ناوبراو بدات، كە چۆن دەست لە خەڵكی سیڤیل (مدني)و لاشەڕ ناپارێزن‌و زۆریش مەبەستیانە بەكوشتنی بەكۆمەڵ‌و سەربڕین‌و ئەشكەنجەدان، ترس‌و بیم بڵاوبكەنەوە، تاكو بەخەیاڵی خۆیان سەرەنجام واقیع بگۆڕن‌و بەوجۆرەی لێ‌ بكەن، كە بەحیسابی وان ئیسلام دەیخوازێ‌! هیچ گومانی نامێنێ‌ كە (داعش) بەباشترین شێوە پێناسەی تیرۆریزمیان بەسەردا دەچەسپێ‌.

بەڵام بێگومان پێناسەی (تیرۆریزم) تەنیا بەسەر ڕێكخراوی داعشدا ناچەسپێ‌‌و، هەر قەوارەو گرووپ‌و ڕێكخراوو باندو كەسێكی دیكەش بیەوێ‌، بەزەبری ترساندن‌و تۆقاندن‌و كوشتن‌و بڕین پڕۆژە‌و بەرنامە‌و فیكرەی خۆی بەسەر خەڵكدا بسەپێنێ‌، دەكەوێتە هەمان خانەوەو هەمان پێناسە دەیگرێتەوە، عەلمانیی بێ‌ یان ئیسلامیی‌و، ڕۆژهەڵاتیی بێ‌ یان ڕۆژئاوایی.

 

ده‌قی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ له‌ گۆڤاری خاڵ

 

 

Comments
Loading...