چەند پرسێكی فیكریی هەنووكەیی جۆراو جۆر

3,801

به‌رهه‌می نوێ/  مه‌وسووعه‌ی بیركردنه‌وه‌ی ئیسلامیی له‌نێوان وه‌حیی و واقیعدا

كتێبی پێنجه‌م و كۆتایی

چەند پرسێكی فیكریی هەنووكەیی جۆراو جۆر

 

پێناسەو بەسەرهاتی پەیدابوونی ئەم مەوسووعەیە

 

خوێنەری سەنگین و شیرین!

ئەم مەوسووعەیەی: (بیركردنەوەی ئیسلامیی لەنێوان وەحیی و واقیعدا) كۆی ئەو چل و نۆ (49) دەرسەیە كەبەندە لەنێوان ڕۆژانی: (21/10/2016) تاكو (5/5/2017)دا، پێشكەشی كۆمەڵێكی بژاردە لە براو خوشكانم كردوون، لەخولێكدا كە (ناوەندی ڕاهێنان و گەشەپێدان) كردبوویەوەو سەرجەم دەرسەكانیش لە كەناڵی تایبەتی بەندە لە یویتوب دانراون:

 

شایانی باسیشە كە كۆی ئەو چل و نۆ دەرسە، لەلایەن برای دڵسۆزم كاك (قاسم سەلام)ەوە هێنراونە سەركاغەزو تایپ كراون و، پاش چاو پێداگێڕانەوەی وردی خۆم، دووبارە هەڵەچن كراونەتەوە، تاكو بەم ئاكامە گەیشتوون كە دەیبینی، بۆیە بەپێویستی دەزانم لەناخی دڵمەوە سوپاس و پێزانینمی عەرز بكەم و، لەخوای بەخشەریش داواكارم بەباشترین شێوە پاداشتی بداتەوە.

هەڵبەتە لەمێژیشە گەیشتوومەتە ئەوقەناعەت و بڕوایە، كە كێشەی گەورەی مسوڵمان و هۆكاری بنەڕەتیی دواكەوتوویی و پەرێشانییان لەم ڕۆژگارەدا، بریتیە لە كەمتەرخەمیی و كرچ و كاڵیی و پاشان بەجێماوییان لەبواری هزرو بیركردنەوەداو، سەرەنجام بەهەڵە تێگەیشتن، بگرە زۆر جار سەرەوبن تێگەیشتنیان، لەزۆر بابەت و مەسەلەی دین و ژین!

بۆیەش بەپێویستم زانی لێكۆڵینەوەیەكی تێروتەسەل لەوبارەوە بكەم، كە سەرەنجام ئەو بابەتەی لێ هاتەدی، كە هیوام وایە كەلێنێكی باش لەوبوارەدا بگرێ و، هۆكاری بەرچاو ڕوونبوونەوەیەكی باشی مسوڵمانان بێ لەوبارەوە.

ئنجا بەمەبەستی ئاسانتر بەهرە لێوەرگیرانی ئەم مەوسووعەیە، هەرچەندە هەرپێنج تەوەرەكەی پێكەوە پەیوەستن، بەڵام بەباشم زانی هەمووی بەپێنج كتێب چاپ و بڵاوبكەینەوە، هەرتەوەرەی لەكتێبێكی سەربەخۆدا.

لەخوای بە بەزەیی و بەخشندەش داواكارم پیت و پێزێكی شایستە بخاتە ئەم مەوسووعەیەوە، بەهەر پێنج كتێب و تەوەرەكەیەوەو، ئەوئامانجەی بۆی لەبەرچاو گیراوە، بەباشترین بیهێنێتەدی.

سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ ، أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتْوبُ إِلَيْكَ

10ی/ ڕەجەب/1439ك

27/3/2018ز

هەولێر

ڕێخۆشكردن و نەخشەی گشتیی

پڕۆسەی كارلێك (تفاعل)ی عەقڵ و هۆشی مسوڵمانان لەگەڵ وەحیی خوای پەروەردگارو واقیعێكدا، كە تێیدا دەژین، ئەو كارلێكە، هەمیشە هۆكاری گەشە كردن و بەرەو پێش چوونیان و بەزیندووێتی مانەوەی كۆمەڵگاكانیان بووە، بە پێچەوانەشەوە: لێك دابڕانی عەقڵ و هۆشی مسوڵمانان، لە تێوەڕامانی وەحیی و چاك تێگەیشتنی واقیع، هەمیشە هۆی مردووێتیی و وەستان و بەرەودوا چوونەوەیان بووە، وەك ئێستا دەبینین.

ئەم واقیعەی ئێستا مسوڵمانانی تێدان، بەرهەمی ئەوەیە كە مسوڵمانان – بە شێوەیەكی گشتی- باش نەیانتوانیوە عەقڵ و هۆشی خۆیان بخەنە كار، لە تێوەڕامانی وەحیی و لە سەرنجدانی واقیعدا، بۆیە من وەك هەوڵ و هەنگاوێك لەم بوارەدا، بە پێویستم زانی ئەم بابەتە لە (49) ئاڵقەدا پێشكەش بكەم، لەژێر ناوونیشانی: {بیركردنەوەی ئیسلامیی لەنێوان وەحیی و واقیعدا}و، سەرجەم ئەم بابەتەش دەكەین بە پێنج تەوەرە:

تەوەری یەكەم: ڕوونكردنەوەی چەمك و چییەت و سەرگوزشتەو سەرچاوەكان و گرنگیی بیركردنەوەی ئیسلامیی.

ئەم تەوەرەش لە چوار بەشی سەرەكیی پێك دێ:

بەشی یەكەم: پێناسەی بیركردنەوەی ئیسلامیی و چەند وشەیەكی دیكەی نیزیكی.

بەشی دووەم: سەرنج دانێكی مێژوویی لە بیركردنەوەی ئیسلامیی لەنێوان وەحیی و واقیعدا.

بەشی سێیەم: سەرچاوەكانی بیركردنەوەی ئیسلامیی.

بەشی چوارەم: گرنگیی و پێویستیی بیركردنەوە (تفكّر) لە ئیسلامدا.

تەوەری دووەم: هێڵە گشتییەكانی ڕێبازی جەماوەری مسوڵمانان.

ئەم تەوەرەش لە سێ بەشی سەرەكیی و (51) كورتە باس پێكهاتوە:

بەشی یەكەم: تایبەتمەندییە گشتییەكان، (20) تایبەتمەندیی.

بەشی دووەم: تایبەتمەندییە عەقیدەییەكان، (17) تایبەتمەندیی.

بەشی سێیەم: تایبەتمەندییە ڕەوشتییەكان، (14) تایبەتمەندیی.

تەوەری سێیەم: تەوژمە فیكرییە سەرەكییەكانی مێژووی مسوڵمانان.

   كە سەرجەم بیست (20) تەوژمی جۆراو جۆرمان لێ هەڵبژاردوون و، لەبیست بەشدا خستووماننە ڕوو.

1- خەواریج.

2- موڕجیئە.

3- جەبرییە.

4- قەدەرییە.

5- جەهمییە.

6- موعتەزیلە.

7- شیعە.

8- ڕافیزە.

9- ناصیبە.

10- ئەهلی حەدیس.

11- ئەشعەرییەكان.

12- ماتوریدییەكان.

13- باطینییەكان.

چواردە (14) گرووپیشمان لە باطینییەكان باسكردوون.

14- فەلسەفەو فەیلەسووفەكان.

15- تەصەووف و صۆفییەكان.

16- مەزهەبە فیقهییەكان.

17- وەهابییە.

18- سەنووسییە.

19- مەهدییە.

20- جامیعەی ئیسلامییە.

تەوەری چوارەم: پایەكانی بیركردنەوەی ئیسلامیی.

ئەم تەوەرەش لە پێنج بەشی بنەڕەتیی پێكهاتوە:

بەشی یەكەم: بوونناسیی (علم الوجود- ontologu).

بەشی دووەم: ئیمان و عەقیدە.

بەشی سێیەم: تێڕوانینەكان (التصورات).

بەشی چوارەم: بەهایەكان (القیم).

بەشی پێنجەم: پێوەرەكان (الموازین).

تەوەری پێنجەم: چەند پرسێكی فیكریی هەنووكەیی جۆراو جۆر.

ئەم تەوەرەش لە دە (10) بابەت پێكهاتوە، كە هەركامیان لەبەشێكی سەربەخۆدا دەخەینەڕوو:

بەشی یەكەم: پەیوەندیی نێوان وەحیی و عەقڵ، تەواوكارییە.

بەشی دووەم: شەریعەتی چەسپاوو ژیان و گوزەرانی گۆڕاو!

بەشی سێیەم: ڕەوایی: فرەیی فیكریی و سیاسیی و ئایینی (مشروعیة التعددیة الفكریة والسیاسیة والدینیة).

بەشی چوارەم: هاووڵاتێتیی نامسوڵمانان لەنێو كۆمەڵگای ئیسلامییدا: ماف و ئازادییەكانیان.

بەشی پێنجەم: مافی چارەنووس و ئیدارەی خۆ بەدەستەوەبوونی نەتەوەكان.

بەشی شەشەم: ڕاوێژ (شوری)ی ئیسلام و دیموكڕاسی، خاڵی هاوبەش و جیاوازیان.

بەشی حەوتەم: ئافرەت و خێزان و گۆڕانكارییەكانی دنیا.

بەشی هەشتەم: تەوژم و لایەنە ئیسلامییە هاوچەرخەكان.

بەشی نۆیەم: بنەما گرنگەكانی: تەبایی و یەكڕیزیی و هاوكاریی تەوژم و لایەنە ئیسلامییەكان.

بەشی دەیەم: بنچینە سەرەكییەكانی دیندارییەكی ساغ و مسوڵمانەتییەكی ڕاست و دروست.

 

پێشەكی تەوەری پێنجەم‌و كۆتایی

 

خوێنەری بەڕێز!

ئەم تەوەری پێنجەم‌و كۆتاییە لەبابەتی فراوانی:

(بیركردنەوەی ئیسلامی لەنێوان وەحیی‌و واقیع دا) لە دە (10) بەش پێكهاتوە، بەم ناوونیشانانەی خوارێ:

 

بەشی یەكەم: پەیوەندیی نێوان وەحیی‌و عەقڵ، تەواوكارییە.

بەشی دووەم: شەریعەتی چەسپاوو ژیان‌و گوزەرانی گۆڕاو!

بەشی سێیەم: ڕەوایی فرەیی فیكریی‌و سیاسیی‌و ئایینیی.

بەشی چوارەم: هاووڵاتێتی نامسوڵمان لە كۆمەڵگای ئیسلامیی دا: ماف‌و ئازادییەكانیان.

بەشی پێنجەم: مافی چارەنووس‌و ئیدارەی خۆ بەدەستبوونی نەتەوەكان.

بەشی شەشەم: ڕاوێژ (شوری)ی ئیسلام‌و دیموكڕاسی، خاڵی هاوبەش‌و جیاوازیان.

بەشی حەوتەم: ئافرەت‌و خێزان‌و گۆڕانكارییەكانی دنیا.

بەشی هەشتەم: تەوژم‌و لایەنە ئیسلامییە هاوچەرخەكان.

بەشی نۆیەم: پایەگرنگەكانی: تەبایی‌و یەكڕیزیی‌و هاوكاریی، تەوژم‌و لایەنەئیسلامییەكان.

بەشی دەیەم: بنەما سەرەكییەكانی مسوڵمانەتییەكی ڕاست‌و دروست.

 

شایانی باسكردنیشە كە هەركام لەم دە (10) بابەت (موضوع)ە، كە لەم تەوەرەی پێنجەم دا دەیانتوێژینەوە، بابەتی گرنگ‌و هەستیارن‌و بەبۆچوونی بەندە: زۆرترین باس‌و خواس‌و مشت‌و مڕیان لەبارەوە دەكرێ، چ لەنێو بازنەی تەوژمیی ئیسلامیی دا‌و، چ لەبازنەی فراوانتری خەڵك‌و كۆمەڵگادا‌و، هەوڵیشمان داوە: هەڵوێستێكی شەرعییانە‌و ژیرانەی ڕاست‌و ڕەسەن‌و هاوسەنگیان، لەبارەوە بخەینە ڕوو، دوور لە كورتهێنان‌و زێدڕۆیی (تفریط وإفراط).

پێویستە ئەوەش بگوترێ كە زۆرێك لەو دە(10) بابەتەی لەم تەوەرەی پێنجەم دا دەیانتوێژینەوە، لەتەوەرەكانی دیكەدا، كەم‌وزۆر قسەوباسیان لەبارەوە كراوە، بەڵام لەم تەوەرەدا، هەوڵمان داوە وردتر‌و ڕوونتر، لەبارەیانەوە بدوێین‌و تیشكی زیاتریان بخەینەسەر.

 

4شعبان 1439ك/ 20/4/2018ز

 

Comments
Loading...