به‌رهه‌می نوێ/ به‌رگی چواره‌م مه‌وسووعه‌ی بیركردنه‌وه‌ی ئیسلامیی له‌نێوان وه‌حیی و واقیعدا

3,301

به‌رهه‌می نوێ/ به‌رگی چواره‌م مه‌وسووعه‌ی بیركردنه‌وه‌ی ئیسلامیی له‌نێوان وه‌حیی و واقیعدا

به‌رهه‌می نوێ

كتێبی چواره‌م

پایه‌كانی بیركردنه‌وه‌ی ئیسلامیی

پێناسەو بەسەرهاتی پەیدابوونی ئەم مەوسووعەیە

 خوێنەری سەنگین و شیرین!

ئەم مەوسووعەیەی: (بیركردنەوەی ئیسلامیی لەنێوان وەحیی و واقیعدا) كۆی ئەو چل و نۆ (49) دەرسەیە كەبەندە لەنێوان ڕۆژانی: (21/10/2016) تاكو (5/5/2017)دا، پێشكەشی كۆمەڵێكی بژاردە لە براو خوشكانم كردوون، لەخولێكدا كە (ناوەندی ڕاهێنان و گەشەپێدان) كردبوویەوەو سەرجەم دەرسەكانیش لە كەناڵی تایبەتی بەندە لە یویتوب دانراون:

 

شایانی باسیشە كە كۆی ئەو چل و نۆ دەرسە، لەلایەن برای دڵسۆزم كاك (قاسم سەلام)ەوە هێنراونە سەركاغەزو تایپ كراون و، پاش چاو پێداگێڕانەوەی وردی خۆم، دووبارە هەڵەچن كراونەتەوە، تاكو بەم ئاكامە گەیشتوون كە دەیبینی، بۆیە بەپێویستی دەزانم لەناخی دڵمەوە سوپاس و پێزانینمی عەرز بكەم و، لەخوای بەخشەریش داواكارم بەباشترین شێوە پاداشتی بداتەوە.

هەڵبەتە لەمێژیشە گەیشتوومەتە ئەوقەناعەت و بڕوایە، كە كێشەی گەورەی مسوڵمان و هۆكاری بنەڕەتیی دواكەوتوویی و پەرێشانییان لەم ڕۆژگارەدا، بریتیە لە كەمتەرخەمیی و كرچ و كاڵیی و پاشان بەجێماوییان لەبواری هزرو بیركردنەوەداو، سەرەنجام بەهەڵە تێگەیشتن، بگرە زۆر جار سەرەوبن تێگەیشتنیان، لەزۆر بابەت و مەسەلەی دین و ژین!

بۆیەش بەپێویستم زانی لێكۆڵینەوەیەكی تێروتەسەل لەوبارەوە بكەم، كە سەرەنجام ئەو بابەتەی لێ هاتەدی، كە هیوام وایە كەلێنێكی باش لەوبوارەدا بگرێ و، هۆكاری بەرچاو ڕوونبوونەوەیەكی باشی مسوڵمانان بێ لەوبارەوە.

ئنجا بەمەبەستی ئاسانتر بەهرە لێوەرگیرانی ئەم مەوسووعەیە، هەرچەندە هەرپێنج تەوەرەكەی پێكەوە پەیوەستن، بەڵام بەباشم زانی هەمووی بەپێنج كتێب چاپ و بڵاوبكەینەوە، هەرتەوەرەی لەكتێبێكی سەربەخۆدا.

لەخوای بە بەزەیی و بەخشندەش داواكارم پیت و پێزێكی شایستە بخاتە ئەم مەوسووعەیەوە، بەهەر پێنج كتێب و تەوەرەكەیەوەو، ئەوئامانجەی بۆی لەبەرچاو گیراوە، بەباشترین بیهێنێتەدی.

سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ ، أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتْوبُ إِلَيْكَ

10ی/ ڕەجەب/1439ك

27/3/2018ز

هەولێر

ڕێخۆشكردن و نەخشەی گشتیی

پڕۆسەی كارلێك (تفاعل)ی عەقڵ و هۆشی مسوڵمانان لەگەڵ وەحیی خوای پەروەردگارو واقیعێكدا، كە تێیدا دەژین، ئەو كارلێكە، هەمیشە هۆكاری گەشە كردن و بەرەو پێش چوونیان و بەزیندووێتی مانەوەی كۆمەڵگاكانیان بووە، بە پێچەوانەشەوە: لێك دابڕانی عەقڵ و هۆشی مسوڵمانان، لە تێوەڕامانی وەحیی و چاك تێگەیشتنی واقیع، هەمیشە هۆی مردووێتیی و وەستان و بەرەودوا چوونەوەیان بووە، وەك ئێستا دەبینین.

ئەم واقیعەی ئێستا مسوڵمانانی تێدان، بەرهەمی ئەوەیە كە مسوڵمانان – بە شێوەیەكی گشتی- باش نەیانتوانیوە عەقڵ و هۆشی خۆیان بخەنە كار، لە تێوەڕامانی وەحیی و لە سەرنجدانی واقیعدا، بۆیە من وەك هەوڵ و هەنگاوێك لەم بوارەدا، بە پێویستم زانی ئەم بابەتە لە (49) ئاڵقەدا پێشكەش بكەم، لەژێر ناوونیشانی: {بیركردنەوەی ئیسلامیی لەنێوان وەحیی و واقیعدا}و، سەرجەم ئەم بابەتەش دەكەین بە پێنج تەوەرە:

تەوەری یەكەم: ڕوونكردنەوەی چەمك و چییەت و سەرگوزشتەو سەرچاوەكان و گرنگیی بیركردنەوەی ئیسلامیی.

ئەم تەوەرەش لە چوار بەشی سەرەكیی پێك دێ:

بەشی یەكەم: پێناسەی بیركردنەوەی ئیسلامیی و چەند وشەیەكی دیكەی نیزیكی.

بەشی دووەم: سەرنج دانێكی مێژوویی لە بیركردنەوەی ئیسلامیی لەنێوان وەحیی و واقیعدا.

بەشی سێیەم: سەرچاوەكانی بیركردنەوەی ئیسلامیی.

بەشی چوارەم: گرنگیی و پێویستیی بیركردنەوە (تفكّر) لە ئیسلامدا.

تەوەری دووەم: هێڵە گشتییەكانی ڕێبازی جەماوەری مسوڵمانان.

ئەم تەوەرەش لە سێ بەشی سەرەكیی و (51) كورتە باس پێكهاتوە:

بەشی یەكەم: تایبەتمەندییە گشتییەكان، (20) تایبەتمەندیی.

بەشی دووەم: تایبەتمەندییە عەقیدەییەكان، (17) تایبەتمەندیی.

بەشی سێیەم: تایبەتمەندییە ڕەوشتییەكان، (14) تایبەتمەندیی.

تەوەری سێیەم: تەوژمە فیكرییە سەرەكییەكانی مێژووی مسوڵمانان.

   كە سەرجەم بیست (20) تەوژمی جۆراو جۆرمان لێ هەڵبژاردوون و، لەبیست بەشدا خستووماننە ڕوو.

1- خەواریج.

2- موڕجیئە.

3- جەبرییە.

4- قەدەرییە.

5- جەهمییە.

6- موعتەزیلە.

7- شیعە.

8- ڕافیزە.

9- ناصیبە.

10- ئەهلی حەدیس.

11- ئەشعەرییەكان.

12- ماتوریدییەكان.

13- باطینییەكان.

چواردە (14) گرووپیشمان لە باطینییەكان باسكردوون.

14- فەلسەفەو فەیلەسووفەكان.

15- تەصەووف و صۆفییەكان.

16- مەزهەبە فیقهییەكان.

17- وەهابییە.

18- سەنووسییە.

19- مەهدییە.

20- جامیعەی ئیسلامییە.

تەوەری چوارەم: پایەكانی بیركردنەوەی ئیسلامیی.

ئەم تەوەرەش لە پێنج بەشی بنەڕەتیی پێكهاتوە:

بەشی یەكەم: بوونناسیی (علم الوجود- ontologu).

بەشی دووەم: ئیمان و عەقیدە.

بەشی سێیەم: تێڕوانینەكان (التصورات).

بەشی چوارەم: بەهایەكان (القیم).

بەشی پێنجەم: پێوەرەكان (الموازین).

تەوەری پێنجەم: چەند پرسێكی فیكریی هەنووكەیی جۆراو جۆر.

ئەم تەوەرەش لە دە (10) بابەت پێكهاتوە، كە هەركامیان لەبەشێكی سەربەخۆدا دەخەینەڕوو:

بەشی یەكەم: پەیوەندیی نێوان وەحیی و عەقڵ، تەواوكارییە.

بەشی دووەم: شەریعەتی چەسپاوو ژیان و گوزەرانی گۆڕاو!

بەشی سێیەم: ڕەوایی: فرەیی فیكریی و سیاسیی و ئایینی (مشروعیة التعددیة الفكریة والسیاسیة والدینیة).

بەشی چوارەم: هاووڵاتێتیی نامسوڵمانان لەنێو كۆمەڵگای ئیسلامییدا: ماف و ئازادییەكانیان.

بەشی پێنجەم: مافی چارەنووس و ئیدارەی خۆ بەدەستەوەبوونی نەتەوەكان.

بەشی شەشەم: ڕاوێژ (شوری)ی ئیسلام و دیموكڕاسی، خاڵی هاوبەش و جیاوازیان.

بەشی حەوتەم: ئافرەت و خێزان و گۆڕانكارییەكانی دنیا.

بەشی هەشتەم: تەوژم و لایەنە ئیسلامییە هاوچەرخەكان.

بەشی نۆیەم: بنەما گرنگەكانی: تەبایی و یەكڕیزیی و هاوكاریی تەوژم و لایەنە ئیسلامییەكان.

بەشی دەیەم: بنچینە سەرەكییەكانی دیندارییەكی ساغ و مسوڵمانەتییەكی ڕاست و دروست.

تەوەری چوارەم

پایەكانی بیركردنەوەی ئیسلامیی

پێشەكی تەوەری چوارەم

خوێنەری سەنگین!

ئەم تەوەری چوارەمە {پایەكانی بیركردنەوەی ئیسلامیی} لە پێنج بەش پێكهاتوەو، هەر كام لەو پێنج بەشە بۆ توێژینەوە لە بارەی یەكێك لە پێنج پایە بنەڕەتییەكانی {بیركردنەوەی ئیسلامیی} تەرخان كراون، بەم شێوەیە:

بەشی یەكەم: بوونناسیی (علم الوجود- المعرفە Ontology).

بەشی دووەم: ئیمان‌و عەقیدە.

بەشی سێیەم: تێڕوانینەكان (التصوّرات).

بەشی چوارەم: بەهایەكان (القیم).

بەشی پێنجەم: پێوەرەكان (المقاییس).

پێم وایە ئەم پێنج پایەی كە لەم تەوەری چوارەمەدا دەیانتوێژینەوە، پایەو كۆڵەگە بنەڕەتییەكانی بیر كردنەوەی ئیسلامیی پێكدێنن‌و، لە ڕیزبەندیی (ترتیب)یشیاندان پلە پلەیی (تدرُّج) ڕەچاو كراوە، چونكە:

بەر لەهەر شتێك بیركردنەوەی ئیسلامیی پێویستیی بە بوونناسیی (علم الوجود) هەیە، واتە: چۆنیەتی تێگەیشتنی مرۆڤــ لە بوون (وجود) بەبەدیهێنەرو بەدیهێنراو (خالِق و خَلْق)ەوە.

پاشان بوونناسیی ڕاست‌و دروست، دەبێتە بناغەو چاوگی ئیمان‌و عەقیدە، مادام مرۆڤــ بە شێوەیەكی لۆژیكیی (منگقی) مامەڵە لەگەڵ دەرەنجامەكەیدا بكات.

ئنجا دوایی ئیمان‌و عەقیدەش دەبێتە بناغەو سەرچاوەی تێڕوانیە ڕاست‌و دروستەكان (التصورات الصحیحە) بۆ:

دنیا، دواڕۆژ، ژیان، مردن، زانیاریی، ڕەوشت، سیاسەت، …هتد.

پاشان بەهایەكان (القیم) سەرهەڵدەدەن، لە هەموو بوارو ڕەهەندەكانی ژیانی تاك‌و كۆمەڵدا.

دواییش پێوەرەكان (المقاییس) بۆ شتەكان‌و كەسەكان پەیدا دەبن‌و، لەڕاستییدا ئەم پێنج پایە بنەڕەتییە وەك ئاڵقەكانی زنجیرێك یەكدی پەلكێش دەكەن‌و بەدوای یەكدا دێن.

ماوەتەوە ئاماژە بەوە بكەم كە:

ئێمە لە: {مەوسووعەی: (الإسلام كما یتجلَّی فی كتاب الله)} كتێبی یەكەمیمان تەرخان كردوە بۆ قسە كردن، لەبارەی بابەتی گەورەو گرنگی: بوونناسیی (علم الوجود- Ontology) بە ناوونیشانی: {الإسلام: مَعڕفە صَحیحە بِالخالِق ۆالخَلق}.

ئنجا هەرچی لەم تەوەرەدا لەبەشی یەكەمدا وەك پایەی یەكەم، لە بارەی {بوونناسیی}یەوە دەخرێتە ڕوو سەرچاوەكەی كتێبی ناوبراوە.

هەروەها هەر كام لە {ئیمان‌و عەقیدە} و {تێڕوانینەكان (التصورات)}و {بەهایەكان (القیم)} و {پێوەرەكان (المقاییس)}یش كە پایەكانی دووەم‌و سێیەم‌و چوارەم‌و پێنجەم، پێك دێنن، دیسان لە كتێبەكانی دیكەی ئەو مەوسووعەیە وەرگیراون، (ئیمان‌و عەقیدە) لە كتێبی دووەم: {تعریف الإیمان}.

هەر كام لە: تێڕوانینەكان‌و بەهایەكان‌و پێوەرەكانیش، لە كتێبی دەیەم: {إلتزام المجتمع بالشریعە}.

پێشم وایە كاتێك مرۆڤی مسوڵمان ئەم پێنج پایە گەورەو بنەڕەتییە، لە عەقڵ‌و دڵیدا دەچەسپن‌و باش هەزمیان دەكات، لە بواری ڕاست تێگەیشتن‌و دروست بیركردنەوەدا، دەكەوێتە سەر ڕاستە شەقامێك كە هیچ ڕەشەباو گەردەلوولێك زەفەری پێ نابات‌و نایلەخشێنێ، چ جای بیجووڵێنێ یان بیلەقێنێ!

 

سُبْحَانَكَ الڵّهُمَّ ۆبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِڵّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ ۆأَتْوبُ إِڵیْكَ.

21 رجب 1439ك

7/4/ 2018ز

هەولێر

Comments
Loading...